Ανατολή Φθιώτιδος

Η Ανατολή Φθιώτιδος είναι ένα μικρό γραφικό χωριό πάνω στα καταπράσινα βουνά των Βαρδουσίων. Είναι κτισμένη αμφιθεατρικά και βλέπει προς την Οίτη και την Γκιώνα. Ανήκει στο δήμο Μακρακώμης - Σπερχειάδας και βρίσκεται σε υψόμετρο 1300 μέτρων...



Τετάρτη, 11 Νοεμβρίου 2009

Οι Αινιάνες, πρo-Έλληνες Πελασγοί


Συντάκτης: Λεωνίδας Ιωάννη Καρφής, Αντιστράτηγος ΕΛΛΑΣ ε.α Πτυχιούχος Νομικής Σχολής Π.Α., Μέλος Δ.Σ./Σ.Ε.ΕΘ.Α.

Οι Αινιάνες, κατά τον Όμηρο Ενιήνες και τον Ηρόδοτο Αινιήνες, ήταν φύλο της μεγάλης ελληνικής φυλής των αυτοχθόνων Προ-Ελλήνων Πελασγών. Αρχαιότερη χώρα τους ήταν η περιοχή περί τον Τιταρίσιο, παραπόταμο του Πηνειού. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα αναφέρει: Ενιήνες τ΄αμφ΄ιμερτόν Τιταρίσιον εργ΄ ενέμεντο, ος ρ΄ες Πηνειόν προίει, οι περί Δωδώνην δυσχείμερον οίκι έθεντο.
Ανέπτυξαν δεσμούς με τους Μολοσσούς της Δωδώνης, των οποίων βασιλιάς τους ήταν ο Μολοσσός, γιος του Νεοπτόλεμου και πιθανότατα να ενσωμάτωσαν και ένα μέρος του πληθυσμού τους. Κυριότερη πόλη τους ήταν η Αινίς, από την οποία φαίνεται, να προέρχεται και η ονομασία Αινιάνες.
Ήταν γείτονες των γενναίων Περραιβών. Στην Ιλιάδα αναφέρεται, ότι οι Αινιάνες και οι Περραιβοί έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο, με είκοσι δύο πλοία και αρχηγό τον Γουνέα από την Κύφο, πρωτεύουσα της Περραιβίας, Γουνεύς δ΄εκ Κίφου ήγε δύω και είκοσι νήας τω δ΄Ενιήνες έποντο μενεπτόλεμοί τε Περραιβοί...

Οι περιπλανήσεις των Αινιάνων
Το 10ο Αιώνα π.χ., μετά τον Τρωικό πόλεμο, οι Αινιάνες άρχισαν να περιπλανώνται ανά την Ήπειρο και την Στερεά Ελλάδα αναζητώντας τόπο εγκατάστασης. Οι περιπλανήσεις τους αποτελούν μέρος των μεγάλων αναστατώσεων και μετακινήσεων, που γνώρισαν οι κάτοικοι των ελληνικών χωρών από τους τελευταίους αιώνες της δεύτερης π.χ. χιλιετίας και είχαν στόχο την εξεύρεση τόπων για εγκατάσταση.
Αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους εξ αιτίας της εισβολής και εγκατάστασης των Δωριέων στην περιοχή της Θεσσαλίας. Επί Δώρου του Έλληνος, γράφει ο Ηρόδοτος, το περιπλάνητον γένος των Δωριέων την υπό την Όσσαν τε και τον Όλυμπον χώραν οίκεε. Περί τον 8ο π.χ. αιώνα, μετά από περιπλανήσεις δύο και πλέον αιώνων, οι Αινιάνες κατέληξαν στην περί τους Δελφούς χώρα, όπου κατασχόντες την πόλιν Κίρραν, παρέμειναν εκείσε.
Ένα φυσικό γεγονός, μια μεγάλη ξηρασία που έπληξε την περιοχή των Δελφών, θεωρήθηκε από την Θεά και Μάντισσα Γη του ιερού των Δελφών, ως αποτέλεσμα έλλειψης πίστης προς τους Θεούς των κατοίκων της πόλης Κίρρας. Οι Αινιάνες για να γλιτώσουν από τη θεϊκή οργή σκότωσαν με λιθοβολισμό τον ασεβή και τύραννο βασιλιά τους Οίνοκλο και, σύμφωνα με χρησμό του Θεού Απόλλωνα, μετακινήθηκαν προς Β, αναζητώντας νέο τόπο εγκατάστασης.
Ο χρησμός του Μαντείου των Δελφών
Δια των διαβάσεων της οροσειράς Κόρακα οι Αινιάνες κατήλθαν στην πεδιάδα του Σπερχειού, όπου ήλθαν σε σύγκρουση με τους Ιναχιείς, κατοίκους του Ινάχου, παραποτάμου του Σπερχειού ποταμού. Οι μακροχρόνιες συγκρούσεις ανάγκασαν τους εμπολέμους να ζητήσουν το χρησμό του θεού Απόλλωνα. Η Πυθία, κατά τον Πλούταρχο, προείπε: προς μεν τους Ιναχιείς, αν δώσωσιν εις τους Αινιάνας μέρος τι της χώρας των, με την θέλησίν των, θα την χάσωσιν ολόκληρον, προς δε τους Αινιάνες, άν λάβωσιν παρά των Ιναχιέων εκουσίως και άνευ τινός βίας μέρος τι της χώρας των, θα λάβωσιν ολόκληρον την χώραν των.
Την δυνατότητα επαλήθευσης του χρησμού παρασκεύασε ο Τέμων, ανήρ ελλόγιμος των Αινιάνων. Εμφανίσθηκε στο στρατόπεδο των Ιναχιέων, ως επαίτης ζητώντας ελεημοσύνη, οπότε οι Ιναχιείς τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στο βασιλιά τους Υπέροχο, ο οποίος του έδωσε, προς εμπαιγμό, αντί άρτου τεμάχιο χώματος. Ο Τέμων, σύμφωνα με το χρησμό, τοποθέτησε το χώμα εντός της πείρας του, ευχήθηκε εκατόμβη στο Θεό Απόλλωνα και έφθασε ταχέως στο στρατόπεδο των Αινιάνων. Οι Ιναχιείς, ενθυμηθέντες τότε το χρησμό, συμβούλευσαν τον βασιλιά τους να συλλάβει τον επαίτη, αλλά ο Τέμων πρόφθασε και απομακρύνθηκε εκ του στρατοπέδου τους.
Ακολούθησε η μονομαχία των βασιλέων, κατά την οποία ο βασιλιάς των Αινιάνων Φήμιος σκότωσε με δόλο το βασιλιά των Ιναχιέων Υπέροχο. Λέγεται, ότι ο Φήμιος ζήτησε από τον Υπέροχο να του εξηγήσει, γιατί ήλθε να μονομαχήσει με τον βοηθό του (εννοώντας τον σκύλο που τον συνόδευε) και όταν ο Υπέροχος έστρεψε να ιδεί, ποιος ήταν ο βοηθός του, ο Φήμιος τον φόνευσε, βαλών αυτόν δια λίθου.
Οι Ιναχιείς, μετά την εξαπάτησή τους από τον Τέμωνα και τον θάνατο του βασιλιά τους Υπερόχου, αποφάσισαν, σύμφωνα και με τον χρησμό του Μαντείου, να δεχθούν την εγκατάσταση των Αινιάνων στη χώρα τους και να την αποδεχθούν ως θέλημα του θεού Απόλλωνα. Μετά το θάνατο των βασιλέων τους, του παγκάκιστου και τυραννικότατου Οινόκλου και του εθνικού τους ήρωα Φημίου, οι Αινιάνες κατάργησαν τη βασιλεία και άρχισαν να διοικούνται δημοκρατικά, από αιρετούς άρχοντες.

Η χώρα των Αινιάνων
Οι Αινιάνες, μετά την εγκατάστασή τους στην περιοχή του Ινάχου, ήλθαν σε σύγκρουση και με τους γειτονικούς λαούς, τους Μαλιείς, Οιταίους, Δόλοπες και Μυρμιδόνες, καθώς και με τους Λαπίθες, κτηνοτρόφους της Θεσσαλίας, που διέμεναν την θερινή περίοδο στην κτηνοτροφική πόλη Λαπίθη ή Λαπίθειον, στην Β. Δ. Όθρη. Η χώρα τους επεκτάθηκε έτσι σε όλη την εκατέρωθεν του Σπερχειού ποταμού πεδιάδα, μεταξύ Οίτης, Όθρης και Τυμφρηστού.
Ο Ηρόδοτος αναφέρει, ότι ο ποταμός Σπερχειός ρέων εξ Αινιάνων εις θάλατταν εκδιδοί και ο Σκύλακας, ότι τη Μαλιέων χώρα εποικούσιν άνωθεν από Μεσογείας Αινιάνες. Γείτονες των Αινιάνων ήταν οι Δόλοπες, οι Μαλιείς, οι Φθιώτες Αχαιοί, οι Οιταίοι και οι Αιτωλείς. Μερικοί εκτιμούν, ότι η χώρα των Αινιάνων εκτείνονταν μέχρι τον Μαλιακό κόλπο, εξ ού και Αινιακός κόλπος.
Η χώρα των Αινιάνων αποτελούσε τμήμα της αρχαίας Φθίας, της οποίας βασιλιάς, κατά τους Ομηρικούς χρόνους, ήταν ο Πηλέας, γιος του βασιλιά της Αίγινας Αιακού, όστις φυγαδευθείς υπό του πατρός του, δια τον φόνον του αδελφού του, έφυγε της νύν Θετταλίας καλουμένης εις Φθίαν. Ο Πηλέας έδωσε στους κατοίκους της Φθίας το όνομα Μυρμιδόνες, όνομα κατοίκων της γενέτειράς του και έλαβε σύζυγο την Θέτιδα, Νηρηίδα και θεά, ήτις εγέννησεν εκ Πηλέως τον Αχιλλέα, του οποίου ο γιος Νεοπτόλεμος ήταν Θεός των Αινιάνων.
Η ίδρυση των κωμών των Αινιάνων

Οι Αινιάνες ζούσαν κατά γένη ή οίκους και ήταν οργανωμένοι κατά κώμες γενών ή οίκων. Κυριότερη κώμη της χώρας τους ήταν η Υπάτη, την οποίαν ίδρυσαν σε εξέχουσα και δεσπόζουσα τοποθεσία στην Β. πλευρά της Οίτης παρά τον Σπερχειό ποταμό. Η λέξη Υπάτη ετυμολογικά προέρχεται από την λέξη Ύπατος και σημαίνει πόλη, που υπερέχει των άλλων ή ευρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο. Μερικοί ετυμολογούν τη λέξη Υπάτη και εκ του υπατεύειν ή άρχειν των άλλων κωμών.
Τις κώμες ίδρυσαν στις κατάλληλες προς οίκηση τοποθεσίες, περί τα ρείθρα του Σπερχειού ποταμού, οι γενάρχες των Αινιάνων, οι οποίοι και ανακηρύχθηκαν ιδρυτές και ευεργέτες των κωμών. Από την επιγραφή Λατιέων ά πόλις Σώσανδρον Τολμαίου Ευεργέταν τοις θεοίς κλεινόν έκγονον Αινειέων…Ηρώων θρέπτειρ εναρκαφόρε ποτ΄αγώνων σόν πλέος εις τοιούσδ άνδρας έχεις Υπάτα, που βρέθηκε σε βάση ορειχάλκινου αγάλματος στην Υπάτη, φαίνεται ότι ιδρυτής και ευεργέτης της κώμης Λατυίας ήταν ο γενάρχης Σώσανδρος, γιός του Τολμαίου.
Άλλες κυριότερες κώμες των Αινιάνων ήταν: η Μακρα-κώμη, οι Σπέρχειαι, η Έρυθος, οι Ερυθραί, οι Κοροφαί, η Πύρρα, η Φύρραξ, η Κυθήρα, η Λατυία, η Σωσθενίδα, η Διασέργιανη κ.α., που ιδρύθηκαν στις πεδινές περιοχές εκατέρωθεν του Σπερχειού ποταμού, καθώς και η θερινή-κτηνοτροφική πόλη Λαπίθειον ή Λαπίθη (Λάπατο), στα Β.Δ. της Όθρης, που απέσπασαν από τους Λαπίθες.

Η ίδρυση του Κοινού των Αινιάνων
Οι Αινιάνες, ταυτόχρονα με την ίδρυση των κωμών τους, συνέστησαν και το Κοινόν των Αινιάνων, ομοσπονδιακή ένωση κωμών, ίνα συνηνωμένοι συναγωνίζονται από κοινού κατά των παραβλαπτόντων τα κοινά συμφέροντά των. Οι κώμες ήταν αυτόνομες, ελεύθερες και αυτοδιοίκητες και εξέδιδαν ιδίας αποφάσεις, λαμβανόμενες υπό της ολομελείας των πολιτών τους. Υποκείμεναι, οι κώμες, εις κοινήν και ενιαίαν διοίκησιν, βάση κοινού δικαίου και κοινών αρχών, δεν αποτελούσαν εκάστη πόλις-κράτος. Η κώμη Υπάτη ανεδείχθη η πρωτεύουσα και η έδρα της ενιαίας διοίκησης του Κοινού των Αινιάνων.
Το Κοινόν των Αινιάνων ήταν δημιούργημα της κοινής συνείδησής τους και εξέφραζε την ενότητά τους και την εκ της ενότητας υπεροχή τους. Οι κώμες συμμετείχαν με αντιπροσώπους τους στην κοινή διοίκηση του Κοινού. Εξέλεγαν κάθε χρόνο, ανάλογα με τον πληθυσμό τους, ορισμένο αριθμό αιρετών αντιπροσώπων και από αυτούς εκλέγονταν οι πέντε ανώτατοι άρχοντες, οι Αινιάρχες και ο Αινιάρχης, που ασκούσαν για ένα έτος την διοίκηση του Κοινού.
Οι αποφάσεις των αντιπροσώπων των κωμών λαμβάνονταν εν συνελεύσει, έφεραν τον τύπον έδοξε τοις Αινιάνοις, γράφονταν σε πλάκες, πιθανότατα ξύλινες, τοποθετούνταν εν τω επιφανεστάτω τόπω των κωμών και ήταν υποχρεωτικές. Με τις αποφάσεις τους ρύθμιζαν την κοινή πολιτική του Κοινού σε θέματα διοίκησης, θρησκείας, πολέμων, συμμαχιών και σχέσεων με τους γειτονικούς λαούς, απένειμαν την προξενεία σε εξέχοντες πολίτες και απέδιδαν τιμές στους δικαστές.

Οι πρόξενοι και οι δικαστές των Αινιάνων
Οι πρόξενοι του Κοινού προέρχονταν από εξέχοντα γένη των Αινιάνων, ορίζονταν από τους αντιπροσώπους των κωμών και ασκούσαν καθήκοντα προξένου στο Μαντείο των Δελφών και στις κώμες του Κοινού. Έργο τους ήταν η αναγνώριση, η εγγύηση και η προστασία των Αινιάνων, κατά το χρόνο που επισκέπτονταν τις κώμες ή ελάμβαναν μέρος στις θρησκευτικές τελετές ή συμμετείχαν στους αγώνες και τις τελετές των Αμφικτιονιών, καθώς και η λήψη και μεταφορά από τους Δελφούς των χρησμών του Πυθίου Απόλλωνα. Από επιγραφές προκύπτει, ότι τον 4ο αιώνα π.χ. πρόξενοι του Κοινού των Αινιάνων στις κώμες Σπέρχειαι και Σωσθενίδα ήταν: Εν Σπερχειαίς Μένων Ξενάρχου, Εν Σωσθινίδι Φειδίας Αγρολέωνος
Οι δικαστές του Κοινού ήταν επίσης εξέχοντα πρόσωπα των γενών των Αινιάνων, πιθανότατα ισόβιοι, ορίζονταν επίσης από τους αντιπροσώπους των κωμών και απολάμβαναν σεβασμού και τιμών. Έργο τους ήταν η επίλυση των κτηματικών ή άλλων διαφορών και αμφισβητήσεων, που ανέκυπταν μεταξύ των πολιτών και των κωμών των Αινιάνων και μεταξύ των Αινιάνων και γειτονικών λαών. Από επιγραφή επιβεβαιώνεται, ότι ο Ρωμαίος αυτοκράτωρ Αδριανός έστειλε, το 175 μ. Χ. στον Ανθύπατο της Υπάτης Γέλιο, ένα ειδικό γεωμέτρη για να καθορίσει με τους Αινιάνες δικαστές τα όρια μεταξύ των κωμών Υπάτης και Λαμίας.

Οι Αινιάνες μέλος των Αμφικτιονιών
Οι Αινιάνες ήταν μεταξύ των ιδρυτικών μελών των Αμφικτιονιών, που ιδρύθηκαν από τους αμφικτίονες λαούς με επίκεντρα τους ιερούς χώρους κοινής λατρείας, της Θεάς Δήμητρας στην Ανθήλη και του Θεού Απόλλωνα στους Δελφούς. Καυχιόνταν, μάλιστα, ότι ήταν εκ των πρώτων φύλων, τα οποία ενέταξε στην Αμφικτιονική Ομάδα, ο Αμφικτύων, γιος του Δευκαλίωνος και μυθικός ιδρυτής των Αμφικτιονιών.
Κατά τον Αισχίνη, Έθνη δώδεκα, τα μετέχοντα του ιερού, Αινιάνες, Θετταλοί, Βοιωτοί, ου Θηβαίοι μόνο, Ίωνες, Περραιβοί , Μάγνητες, Δόλοπες, Λοκροί, Οιταίοι, Φθιώτες, Μαλιείς, και Φωκείς, ίδρυσαν τις Αμφικτιονίες της Πυλαίας ή Θερμοπυλών και των Δελφών και συμμετείχαν στα αμφικτιονικά συνέδρια, την άνοιξη στους Δελφούς και το φθινόπωρο στην Ανθήλη, με δύο αντιπροσώπους τους, τον Πυλαγόρα, έχοντα τις πολιτικές υποθέσεις και τον Ιερομνήμονα, έχοντα τις ιερές υποθέσεις και με δύο ψήφους.
Ως μέλη των Αμφικτιονιών οι Αινιάνες τηρούσαν και δεν παραβίαζαν τα ψηφίσματα και τις αποφάσεις των Αμφικτιονιών. Ορκίζονταν, μάλιστα, ότι δεν θα κατέστρεφαν αμφικτιονικές πόλεις και θα συστρατεύονταν με τα άλλα αμφικτίονα φύλα για την τιμωρία των παραβατών. Ο αμφικτιονικός όρκος, όπως τον διέσωσε ο Αισχίνης, όριζε: Μηδεμίαν πόλιν των Αμφικτιονίδων ανάστατον ποιήσειν, μηδ΄υδάτων ναματιαίων είρξειν και κατέληγε: εάν δε τις ταύτα παραβή, στρατεύσειν επί τούτον και τα πόλεις αναστήσειν και εαν τις ή συλά τα του θεού ή συνειδή τι ή βουλεύση τι κατά των ιερών, τιμωρήσειν και χειρί και ποδί και φωνή και πάσει δυνάμει.
Αμφικτιονική αρά (κατάρα ή ανάθεμα) δεν επιβλήθηκε ποτέ στους Αινιάνες. Η αρά κατά των παραβατών των ψηφισμάτων και αποφάσεων των Αμφικτιονιών ήταν αυστηρότατη, καθώς όριζε: Ει τις τάδε παραβαίνοι ή πόλις ή ιδιώτης ή έθνος, εναγής έστω του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος και Λητούς και Αθηνάε Προνοίας, μήτε γήν καρπόυς φέρειν, μήτε γυναίκας τέκνα τίκτειν γονεύσιν εοικότα, αλλά τέρατα…. και το γένος το εκείνων και μήποτε οσίως θύσειαν τω Απόλλωνι, μήτε τη Αρτέμιδι, μήτε τη Λητοί, μήδ΄Αθηνά Προνοία, μήτε δέξαιντο αυτών τα ιερά.

Τα νομίσματα των Αινιάνων
Το Κοινό των Αινιάνων έκοψε και κυκλοφόρησε τα νομίσματά του, που ήταν αργυρά και κοινά για όλες τις κώμες. Η κυκλοφορία τους έγινε σε δύο περιόδους: η πρώτη από το 400 π.χ. περίπου μέχρι το 344 π.χ., που ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Β΄, εισάγοντας το διμεταλλισμό, κυκλοφόρησε τους μακεδονικούς στατήρες και η δεύτερη από το 146 π.χ. μέχρι το 27 π.χ., περίοδο κατά την οποίαν οι Ρωμαίοι είχαν παραχωρήσει στους Αινιάνες πολιτικήν τινα αυτονομίαν.
Τα νομίσματα της πρώτης περιόδου απεικόνιζαν, στην μια όψη κεφαλή Διός μετά στεφάνου εκ δάφνης και στην άλλη πολεμιστή ρίπτοντα ακόντιο ή κρατούντα πέτασο ή πέλτη ή σφενδονήτη κρατούντα πέτασο ή σπάθη και την επιγραφή ΑΙΝΙΑΝΩΝ ή ΑΙΝΙΑΝ και της δεύτερης περιόδου απεικόνιζαν, στην μια όψη κεφαλή Αθηνάς μετά κράνους Αθηναϊκού ή Κορινθιακού και στην άλλη πολεμιστή κρατούντα ακόντιο, την επιγραφή ΑΙΝΙΑΝΩΝ και το όνομα του Αινιάρχου, επί της αρχής του οποίου είχαν κοπεί. Από τα διασωθέντα στους Δελφούς νομίσματα, της δευτέρας περιόδου, Αινιάρχες ήταν οι: Ευηθίδης, Ανδρομένης, Θωμυρίων, Θέρσιππος, Νικόβουλος, Ξενότιμος, Πολέμαρχος, Τολμαίος κ.α.
Ο σφενδονιστής και ο ακοντιστής, που απεικονίζονταν στα νομίσματα, πιθανολογείται, ότι ήταν οι δύο εθνικοί ήρωες των Αινιάνων, ο βασιλιάς Φήμιος και ο ελλόγιμος ανήρ Τέμων, των οποίων την ανάμνηση και μνήμη διατηρούσαν άσβεστη και τιμούσαν στις γιορτές και τελετές τους, από της ίδρυσης του Κοινού των Αινιάνων μέχρι της κατάργησής του.
Η κοπή των νομισμάτων γίνονταν βάσει των σταθμηστικών κανόνων, που καθόρισαν και εφάρμοσαν οι τότε προηγμένοι λαοί. Τα νομίσματα της πρώτης περιόδου κόπηκαν με τον σταθμηστικό κανόνα της Αίγινας και της δευτέρας περιόδου με τους σταθμηστικούς κανόνες της Αθήνας και της Κορίνθου, στοιχεία που επιμαρτυρούν τις πολιτιστικές επιρροές και σχέσεις των Αινιάνων με τις μεγάλες πόλεις της αρχαιότητας, την Αίγινα, την Αθήνα και την Κόρινθο.

Σχέσεις Αινιάνων-αμφικτιόνων φύλων
Οι Αινιάνες, ως ιδρυτικό μέλος των Αμφικτιονιών και λαός δημοκρατικός και ειρηνικός απέφευγαν τους πολέμους με τους αμφικτίονες λαούς. Τις συνοριακές ή άλλες διαφορές και αμφισβητήσεις τους επέλυναν οι δικαστές του Κοινού και έτσι αποτρέπονταν οι συγκρούσεις των Αινιάνων με τα άλλα αμφικτιόνα φύλα. Δεν αναφέρονται πόλεμοι μεταξύ των Αινιάνων και των Δολόπων, Οιταίων, Μαλιέων και Ευρυτάνων. Οι σχέσεις ειδικότερα των Αινιάνων με τους Δόλοπες και Οιταίους ήταν τόσο στενές, ώστε πολλοί συγγραφείς συγχέουν τα όρια των χωρών τους.
Ανέπτυξαν φιλικούς δεσμούς και με τους γείτονές τους Αιτωλούς και μάλιστα δύο φορές η Αιτωλική Συμπολιτεία συνεδρίασε στην κώμη Υπάτη. Με τους αμφικτίονες Φωκείς οι σχέσεις των Αινιάνων και των άλλων φύλων ήταν για πολλούς αιώνες εχθρικές, καθώς οι Φωκείς επιχείρησαν πολλές φορές να εκμεταλλευθούν ή να λεηλατήσουν ή να θέσουν υπό την έλεγχό τους το Μαντείο των Δελφών. Ήταν τόσο έντονη η έχθρα των φύλων των Αμφικτιονιών κατά των Φωκέων, ώστε κατά τον 4ο ιερό πόλεμο οι Οιταίοι πρότειναν στο αμφικτιονικό συνέδριο, να κατακρημνισθούν όλοι οι Φωκείς έφηβοι, δει τους ηβώντας Φωκείς ωθείν κατά του κρημνού.

Οι πόλεμοι των Αινιάνων
Οι Αινιάνες και τα προς Βορρά των Θερμοπυλών φύλα των Αμφικτιονιών δεν έλαβαν μέρος στους Μηδικούς πολέμους και πιθανότατα να προσέφεραν στον Ξέρξη γήν και ύδωρ. Κατά μια άποψη, η μη συμμετοχή τους οφείλεται στην έχθρα τους κατά των Φωκέων και στην προσδοκία της τιμωρίας των Φωκέων από τους Πέρσες. Το βάρος του πολέμου κατά του Ξέρξη αφέθηκε από την Αμφικτιονία των Δελφών στους Σπαρτιάτες, προς τους οποίους η Πυθία, ερωτηθείσα, προείπε: ή η Σπάρτη θα αφανισθεί ή ο βασιλιάς της απόγονος του Ηρακλή θα πεθάνει.
Στο Αμφικτιονικό συνέδριο όμως, μετά την μάχη των Θερμοπυλών, οι Αινιάνες και τα άλλα αμφικτίονα φύλα με ψήφισμά τους: (ι) καταδίκασαν σε θάνατο τον προδότη της μάχης των Θερμοπυλών Μαλιέα Εφιάλτη, (ιι) επικήρυξαν την εκτέλεσή του (ιιι) παράγγειλαν στις πόλεις τους να πάρουν από τους Δελφούς την ιερή φωτιά με την οποία θα άναβαν τους σβησμένους από τους Βαρβάρους βωμούς τους. Μαλιέας, από την Αντικύρα, πόλη της Αμφικτιονίας των Θερμοπυλών, ήταν ο Αθηνάδης, που σκότωσε τον επικηρυγμένο Εφιάλτη, κατά την επιστροφή του από την Θεσσαλία.
Οι Αινιάνες είχαν αναπτύξει εξαιρετικές πολεμικές ικανότητες και επέτυχαν να διατηρήσουν για αιώνες ανεξάρτητες και ελεύθερες τις κώμες και το Κοινόν τους. Έφεραν πάντοτε τα όπλα τους, ακόμη και στους αγρούς, έσπειρον και εζευγολάτουν, παραθέμενοι τα όπλα. Στους πολέμους τους αναδείχθηκαν και διακρίθηκαν, ως καλοί σφενδονιστές, έμπειροι ακοντιστές, άριστοι ιππείς και ικανοί, ελαφρά οπλισμένοι, πεζοί.
Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο οι Αινιάνες, Μαλιείς και Δόλοπες πολέμησαν εναντίον των Λακεδαιμονίων, όταν αυτοί επιχείρησαν να εγκατασταθούν στην πόλη των Μαλιέων Ηράκλεια και κατά τον Λαμιακό πόλεμο προσχώρησαν μετά των Δολόπων στο στρατόπεδο των Αθηναίων, προς το σκοπό της αποτίναξης της υποτέλειάς τους στους Μακεδόνες.
Ως Μέλος των Αμφικτιονιών οι Αινιάνες έλαβαν μέρος, υπέρ του Μαντείου των Δελφών, και στους τέσσαρες ιερούς πολέμους, που κήρυξαν οι Αμφικτιονίες κατά των κατοίκων της πόλης Κρίσσας και κατά των Φωκέων, Αθηναίων, Λακεδαιμονίων και Λοκρών, που επεχείρησαν να εκμεταλλευθούν την περιουσία ή να ελέγξουν τους ιερούς χώρους και το Μαντείο των Δελφών.
Οι Αινιάνες επελέγησαν μεταξύ των δυνατότατων Ελλήνων πολεμιστών και ως σύμμαχοι μισθοφόροι συμμετέσχον υπό τον Θετταλόν Μέμονα στην μεγάλη εκστρατεία των Λυδών και άλλων λαών της Μ. Ασίας εναντίον των Περσών. Η Πυθία, κατά τον Ξεοφώντα, ερωτηθείσα, προείπε στους Λυδούς τε και άλλα έθνεα της Μ. Ασίας στρατευήται επί Πέρσας… προς δε Ελλήνων δυνατωτάτους συμβουλευόν οι εξευρόντα φίλους προσθέσθαι.

Η κοινωνική ζωή των Αινιάνων
Η γεωργία και η κτηνοτροφία ήταν οι κύριες ασχολίες των Αινιάνων. Στις κώμες τους τελούσαν γεωργικές, κτηνοτροφικές και κοινωνικές γιορτές και χόρευαν την Καρπαία, τοπικού χαρακτήρα και σημασίας πολεμικό χορό, μιμητικής σύγκρουσης ζευγολάτη και ληστή. Οι χορευτές, ο ένας ως ζευγολάτης και ο άλλος ως ληστής, χόρευαν εν ρυθμώ προς τον αυλόν, μαχόμενοι κατά ζεύγη και όποιος κατόρθωνε να συλλάβει τον άλλον, παρά τους βούς ζεύξας οπίσω χείρε δεδεμένον έλαυνεν.
Οι Αινιάνες τιμούσαν με γιορτές τον προστάτη τους θεό Απόλλωνα τον Υπαταίο, καθώς και τους ήρωές τους, τον Τέμωνα και τον Φήμιο. Το λιθάρι, με το οποίο ο Φήμιος σκότωσε τον Υπέροχο, ήταν ιερό και σε κάθε εκατόμβη θυσία, στον ιερό χώρο της μονομαχίας τους, την καλλίτερη μερίδα, το πτωχικό κρέας, από το βόδι που θυσίαζαν στο Δία, την έδιναν στους απογόνους του Φημίου, σε ανάμνηση της επαιτείας του, της εξαπατήσεως του εχθρού τους και της εγκαταστάσεώς τους εις την γην Σπερχειού.
Τελούσαν επίσης κοινωνικές γιορτές και κατά την διάκριση και ένταξη των αρρένων τέκνων στα γένη τους. Τρεις ήταν οι τρόποι, δείγματα επινοητικότητας και δύναμης, για την διάκριση των αρρένων παιδιών ως εφήβων, το κυνήγι, το άθλημα, κάποια άλλη διάκριση. Με την ένταξή στα γένη τους οι έφηβοι μπορούσαν να λάβουν μέρος στην δημόσια ζωή της κώμης, να παντρευτούν και να φέρουν όπλα.

Η θρησκευτική ζωή των Αινιάνων
Οι Αινιάνες λάτρευαν τον Νεοπτόλεμο, γιο του Αχιλλέα, ένεκεν δε τούτου εκαυχώντο ως όντες εκ καθαροτάτου ελληνικού αίματος, άτε καταγόμενοι από του Αχιλλέως. Με την εγκατάστασή τους στη περί τον Σπερχειό ποταμό χώρα άρχισαν να λατρεύουν και το θεό Σπερχειό και να προσφέρουν, στις πηγές του ποταμού στο βωμό του Θεού, θυσίες για να έχουν ευγονία τα χωράφια και τα κοπάδια τους. Στο Σπερχειό ποταμό έρριπταν και τα μαλλιά των αρρένων παιδιών τους, όταν ανδρώνονταν, για να έχουν δύναμη στη ζωή τους.
Ως μέλη των Αμφικτιονιών έστελλαν στα Αμφικτιονικά Συνέδρια, την άνοιξη στην Ανθήλη και το Φθινόπωρο στους Δελφούς ως αντιπρόσωπό τους, τον Ιερομνήμονα, τον έχοντα την μνήμην των ιερών υποθέσεών τους και ορκίζονταν στο θεό Απόλλωνα των Δελφών, ότι δεν θα διέπρατταν ιεροσυλίες και αν δεν τηρούσαν τον όρκο τους, να τιμωρούνται από τους Θεούς, αν τις ή συλά τα του θεού ή συνειδή τι ή βουλεύσει τι κατά των ιερών, τιμωρήσειν και χειρί και ποδί και φωνή και πάσει δυνάμει,
Τον 6ο αιώνα, έκτισαν, στην κώμη Υπάτη, στο σημείο της μονομαχίας και νίκης του βασιλιά Φημίου, βωμό προς τιμήν του Απόλλωνα του Υπαταίου. Ο Απόλλων, Θεός του Μαντείου και της Αμφικτιονίας των Δελφών, ήταν ο προστάτη τους κατά τις περιπλανήσεις και τους πολέμους προς εγκατάστασή τους στην περί τον Σπερχειό χώρα, καθώς και ο προστάτη της κώμης Υπάτης, πρωτεύουσας του Κοινού των Αινιάνων. Προς τιμήν του Υπαταίου Απόλλωνα τελούσαν στην Υπάτη και αγώνες, ιππικούς και αθλητικούς.
Λάτρευαν επίσης, τον Ασκληπιό Υπαταίο, Θεό των ιαματικών πηγών και προστάτη της υγείας τους, γιο του Απόλλωνα και της Κορωνίδας, θυγατέρας του Φλεγύου, βασιλιά του Ορχομενού, όν ο Χείρων εξεπαίδευσεν εις την τέχνην του ιατρεύειν, την Αφροδίτη Υπαταία, θυγατέρα του Διός και της Διώνης, Θεά της Γης και Ωραιότητας και τους Θεούς, Δία, πατέρα Θεών τε και ανθρώπων, σύμβολο ενότητας και ισχύος και Αθηνά, θεά της σοφίας και ισχύος, προστάτιδα των δικών και των συνελεύσεων, τους οποίους και απεικόνιζαν στα νομίσματά τους.
Στις τελετές της κοινής λατρείας των Θεών, που τελούνταν υπό την αιγίδα του Κοινού των Αινιάνων, συνέρεαν στην Υπάτη και οι κάτοικοι των άλλων κωμών, για να τις παρακολουθήσουν ή να συμμετάσχουν στις κοινές θυσίες υπέρ των Θεών. Η συμμετοχή τους στις τελετές γίνονταν με την εντολή ή έγκριση της κώμης τους και την εγγύηση του προξένου της.
Οι Αινιάνες συμμετείχαν και στις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές των Αμφικτιονιών, τα Σεπτήρια που τελούνταν κάθε οκτώ χρόνια στα Τέμπη και τα Πύθια, που τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια στους Δελφούς, προς τιμήν του Πυθίου Θεού Απόλλωνα. Απέστελλαν στους Δελφούς την Πυθα’ί’δα, γυναίκα άμεμπτης ηθικής που είχε και τους δύο γονείς της εν ζωή, Πυθαίδα, πέμπουσι Αινιάνες Νεοπτολέμω τω Αχιλλέως, για να προσφέρει, υπό την προστασία του προξένου τους, θυσίες σε εστία εντός του ναού του Απόλλωνα, υπέρ του Νεοπτόλεμου, γιού του Αχιλλέα.
Το τέλος του Κοινού των Αινιάνων
Το Κοινό των Αινιάνων ήκμασε, ενόσω αποτελούσε ανεξάρτητη και αυτόνομη ομοσπονδιακή ένωση κωμών, οι κώμες του ήταν ελεύθερες και αυτοδιοίκητες και οι πολίτες τους μετείχαν ψήφου, κρίσεως και αρχής. Την αίγλη του Κοινού των Αινιάνων, όπως και όλων των πολιτειακών συστημάτων των πόλεων-κρατών και Κοινών των Ελλήνων, έπληξαν δύο από τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα της αρχαίας Ελλάδας, ο Πελοποννησιακός πόλεμος και η ίδρυση της Ομοσπονδίας των Ελλήνων, οπότε και άρχισε η παρακμή τους, παρά την χρυσή σελίδα του ελληνισμού επί Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431-404 π.χ.) συγκλόνισε εκ βάθρων τις πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας, κατά τον Παυσανία, εύ την Ελλάδα βεβηκυίαν διέσεισεν εκ βάθρων. Ο Πολύβιος αναφέρει, ότι ο πόλεμος αυτός επέσχεν εν τοις καθ ημάς καιροίς την Ελλάδα πάσαν απαιδία και συλλήβδην ολιγανθρωπία, δι ήν αί τε πόλεις εξηρημώθηκαν. Η ίδρυση, εξάλλου, το 338 π.χ., στην Κόρινθο, της Ομοσπονδίας των Ελλήνων, υπό Μακεδονική κηδεμονία και η ανακήρυξη του Φίλιππου Β΄ ως στρατηγού-αυτοκράτορα των Ελλήνων, άρχισαν να περιορίζουν την απόλυτη αυτονομία της Αμφικτιονίας των Δελφών, της πολιτικής και θρησκευτικής ομοσπονδίας-ένωσης ελεύθερων πόλεων-κρατών της αρχαίας Ελλάδας. Ο Παυσανίας γράφει ότι, ύστερον Φίλιππος ο Αμύντου σαθράν ήδη και ου παντάπασιν υγιή προσκατήρειψεν την Ελλάδα.
Οι Αιτωλοί κατέστησαν το 279 π.χ. τους Αινιάνες υποτελείς τους, εξ αιτίας της βοήθειας, γεφύρωσαν πολύ γρήγορα το Σπερχειό ποταμό, που προσέφεραν στους επιδρομείς Γαλάτες, κατά τη μάχη Ελλήνων-Γαλατών, στις Θερμοπύλες. Οι Γαλάτες, αναφέρει ο Παυσανίας, τους περί τον Σπερχειό οικούντας ζευγνύται τον Σπερχειόν επέταξαν, οι δε ήνυον το έργον σπουδή, επιθυμούντες τους βαρβάρους απελθείν εκ της χώρας, μηδε επί πλέον κακουργείν μένοντας. Οι Αιτωλοί, συντρίβοντας τους Γαλάτες στα Κοκκάλια Ευρυτανίας, διέσωσαν την ελευθερία των Ελλήνων, όπως παλαιότερα εξίσου διέσωσαν την ελευθερία των Ελλήνων οι Αθηναίοι στην μάχη του Μαραθώνα.
Οι Ρωμαίοι το 146 π.χ. παρεχώρησαν στους Αινιάνες τα προνόμια της πολιτικής αυτονομίας και της διατήρησης του Κοινού τους και το 27 π.χ., οπότε έσβησε κυριολεκτικά η ελευθερία των Ελλήνων, κατήργησαν την αυτονομία και το Κοινό των Αινιάνων και υπήγαγαν τη χώρα τους στο Κοινό των Θεσσαλών και στη συνέχεια στην Αχαΐα, Ρωμαϊκή επαρχία της Νότιας Ελλάδας. Τα μεν ούν άλλα σαφώς απαγγέλλειν ου πρέπει τας πόλεις, αναφέρει, ο Πλούταρχος με θλίψη, για τα συμβάντα κατά την Ρωμαϊκή περίοδο. Στην κώμη Υπάτη οι Ρωμαίοι εγκατέστησαν Φρουρά υπό Ανθύπατο και έκτοτε το Κοινό των Αινιάνων δεν αναφέρεται πλέον στην ελληνική ιστορία.
Οι Αινιάνες όμως διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο μεταξύ των ελληνικών φύλων και κατά τις επόμενες ιστορικές περιόδους. Η κώμη Υπάτη, μετέπειτα Πατρατζίκ, ήταν κατά τους Ρωμαϊκούς και Βυζαντινούς χρόνους, καθώς και κατά την Τουρκοκρατία, μια μεγάλη εμπορική και διοικητική πόλη της Στερεάς Ελλάδας. Από το 54 μ.Χ., που ιδρύθηκε η Εκκλησία Υπάτης, ήταν η χώρα εν τη οποία διεδόθη το πρώτον ο Χριστιανισμός, αποτελέσασα οιωνεί τον πρωταρχικόν και θεμέλιον πυρήνα της περαιτέρω διαδόσεως του Χριστιανισμού εις την Στερεάν Ελλάδαν.

Το Κοινόν και οι Αινιάνες στην ιστορία
Οι Αινιάνες δεν δημιούργησαν και δεν κατέλειπαν στη χώρα τους αξιόλογα μνημεία του τε λόγου και των τεχνών του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Επί χίλια περίπου χρόνια διαδραμάτισαν στην Στερεά Ελλάδα σπουδαίο κυρίως πολιτικό ρόλο και κατεγράφησαν στην ελληνική ιστορία, ως λαός ειρηνικός και δημοκρατικός, κατά τε τας κώμας και το Κοινόν των, ως Κοινό, με ιδίαν υπόστασιν, ιστορικήν αυθυπαρξίαν και εξέλιξιν και με ιδίαν πολιτικήν αυτονομίαν και πολιτειακήν οργάνωσιν και ως μέλος ιδρυτικό των Αμφικτιονιών της αρχαίας Ελλάδας.
Αναδημοσίευση από :


Το φαινόμενο της ληστείας στο δημόσιο λόγο, που διατυπώθηκε με αφορμή το επεισόδιο του Ωρωπού (1871).
Της κ. ΕΛΕΝΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΜΠΟΥΝΤΑ
«………..Στη μελέτη αυτή εξετάζεται το κοινωνικό φαινόμενο της ληστείας ως διττό θέμα: πώς ενεργούσε ο ληστής στη συγκεκριμένη παραδοσιακή αγροτική κοινωνία και πώς τον αντιμετώπιζε η κοινωνία και κατ΄ επέκταση η εξουσία, ή γενικότερα, ποιος ήταν ο κόσμος των ληστών και ποια εικόνα διαμορφώνονταν μέσα από τα διαθλαστικά πρίσματα των παραδόσεων και των σκοπιμοτήτων…..»
Αναδημοσίευση της εξαιρετικής αυτής μελέτης – εργασίας από εδώ:


Για την ονομασία «Βαρδούσια»
Για τη μια εκδοχή δείτε εδώ:
Μια παραλλαγή αυτής της εκδοχής, εδώ:
«Σχετικά με ονομασία Βαρδούσι - Βαρδούσια
Στην άριστη εργασία της κυρίας Γεωργίας Β. Παντίδου (Φιλολόγου) «Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΟΥ – ΒΑΡΔΑΛΗ ΔΟΜΟΚΟΥ», διαβάζουμε σχετικά: «Κατ’ αρχάς σκόπιμο θα ήταν να διακρίνουμε ότι το όνομα του χωριού είναι θηλυκού γένους, αν και έχουμε συνηθίσει να το αποκαλούμε «το Βαρδαλή», δηλαδή σε ουδέτερο γένος.
Δεύτερον: η λέξη Βαρδαλή είναι σύνθετη˙ αποτελείται από τη ρίζα βάρδα και το τουρκικό επίθημα –λη / -λι , που σημαίνει τόπος, περιοχή ή σε άλλες περιπτώσεις κάτι γεμάτο από κάτι άλλο (πρβλ. κύρια ονόματα της Τουρκικής π.χ. Ναζλί, που σημαίνει γεμάτη νάζι ή ονόματα χωριών, όπως το Σαρμουσακλί στις Σέρρες, που σημαίνει τόπος γεμάτος σκόρδα.) Εξάλλου, όλοι γνωρίζουμε ότι η Ρούμελη είναι τουρκική λέξη που σημαίνει: ο τόπος των Ελλήνων. Αν συγκρίνουμε παρόμοιες ονομασίες άλλων χωριών της επαρχίας μας, θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχει μία λογική σχέση: Γερακλή (= ο τόπος των γερακιών), Ταμπακλή (= ο τόπος του καπνού) και άρα Βαρδαλή σημαίνει ο τόπος βάρδα.
Τι σημαίνει, όμως, βάρδα; Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του καθηγητή Μπαμπινιώτη , το βάρδα είναι λαϊκό επιφώνημα που σημαίνει: πρόσεξε, φυλάξου και οι Έλληνες το δανειστήκαμε από τους Ενετούς κατακτητές μας (είναι η προστακτική του ρήματος vardar). Ομόρριζη είναι η λέξη βάρδια που σημαίνει σκοπιά, φύλαξη. Και οι Τούρκοι χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για την ίδια σημασία.
Πώς συσχετίζεται, όμως, η ετυμολογία της ονομασίας με τη μορφολογία του εδάφους και τη γεωγραφική θέση του χωριού; Είναι σύνηθες να ονοματοδοτούνται χωριά, πόλεις ή περιοχές βάσει συγκεκριμένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Συνεπώς, αν παρατηρήσουμε προσεκτικά τη θέση του χωριού μας, θα διαπιστώσουμε ότι είναι χτισμένο σε κάποια απόσταση από την κεντρική οδική αρτηρία και ότι η μορφολογία του εδάφους ( ένας λοφίσκος) και η γεωγραφική του θέση θα εξασφάλιζαν ασφαλή κρυψώνα για όποιον επιθυμούσε έναν επιτυχημένο κλεφτοπόλεμο. Παρομοίως έχουν ονομαστεί η Βάρδα του νομού Ηλείας, οι Βαρδάτες και τα Βαρδούσια στη Φθιώτιδα ( βαρδούσι στα σλάβικα σημαίνει βουνό). Έτσι Βαρδαλή σημαίνει τόπος, από τον οποίο περνώντας, θα πρέπει κανείς να προσέχει, να φυλάγεται, τόπος όπου παραμονεύουν κίνδυνοι.
Επίσης η ονομασία Βαρδαλή θα μπορούσε να προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων Βάρδα + Αλή (δηλαδή φυλάξου Αλή), κάτι το οποίο μαρτυρείται από Βαρδαλιώτες ως ετυμολογία της λέξης. Στα Χρονικά της επαρχίας Δομοκού (τόμος 10, σελίδα 79) η κυρία Βάγια Ευαγγελοπούλου—Γκίκα αναφέρει πως με διαταγή του Αλή Πασά οι Τούρκοι έβαλαν φωτιά στο Δέντρο που πηγαίνει η Δομοκόστρατα στα μαντριά του Αληφακιώτη. Η φωτιά, που είχε στόχο την εξόντωση κρησφύγετου κλεφτών, προχώρησε και έκαψε την Κουσλόμπα, το Γερακλί και έσβησε στο Τσιφλικάκι (μεταξύ Βουζίου και Λεύκας). Να θυμίσουμε πως η περιοχή μας ήταν τσιφλίκι του Βελή, γιου του Αλή Πασά, και πολλές φορές επαναστατικά κινήματα επιχειρούσαν την απελευθέρωση της περιοχής. Άρα είναι ευνόητο γιατί θα έπρεπε να φυλάγεται ο Αλής (αν ισχύει αυτή η εκδοχή, βέβαια).
Έχουν κατατεθεί απόψεις σχετικά με την ονομασία του χωριού μας που κινούνται σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο από τη δική μου. Αναζητείται η προέλευση της ονομασίας του χωριού σε κάποιον αξιωματικό ονόματι Βάρδαλη του αυτοκράτορα Αλεξίου Κομνηνού, ο οποίος λέγεται πως είχε στρατοπεδεύσει στο χωριό μας για να αντιμετωπίσει τον Βοημούνδο, αρχηγό των Νορμανδών. Ομολογώ πως ερεύνησα διεξοδικά την ιστορία της περιόδου εκείνης σε κάθε πηγή που θα μπορούσα να ανατρέξω (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους του Κων/νου Παπαρρηγόπουλου, Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής και Βυζαντινή Ιστορία δημοσιευμένη στο Διαδίκτυο) αλλά δεν βρήκα κανένα στοιχείο που να συνηγορεί στο ότι ο Βάρδαλης στρατοπέδευσε στο χωριό μας και του έδωσε το όνομά του. ( Και διατηρήθηκε όνομα ελληνικό στο χωριό μας μετά από αλλεπάλληλες κατακτήσεις μέχρι και την Τουρκοκρατία; )»

Για την επικρατούσα στους περισσότερους άποψη, δείτε εδώ:

Όμως δεν τελειώσαμε. Έχουμε και αυτή την εκδοχή, την «περσική»…:

Παρόλα αυτά στο Πήλιο, στα Ζαγοροχώρια, μας λένε ότι το βουνό στα Σλαβικά λέγεται Gora …. Και ότι Za-gora σημαίνει πίσω από το βουνό… Δείτε και εδώ.

Δευτέρα, 9 Νοεμβρίου 2009

Δορυφορικός χάρτης της Ανατολής

http://www.
Προβολή Τα αποθηκευμένα μέρη μου σε χάρτη μεγαλύτερου μεγέθους

Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου 2009

Η Ανατολή στη Βικιπαιδεία

Ανατολή Φθιώτιδας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°46′15″N 22°07′35″E / 38.77083, 22.12639

Ανατολή
Νομός Φθιώτιδας
Δήμος Δήμος Σπερχειάδας
Πληθυσμός 236 (2001)
Υψόμετρο 1.200 m

Η Ανατολή είναι ορεινό χωριό του νομού Φθιώτιδας. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις βόρειες πλαγιές των Βαρδουσίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς του νομού Φθιώτιδας. Η Ανατολή ανήκει στον δήμο Σπερχειάδας και ο πληθυσμός της σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είναι 236 κάτοικοι. Μέχρι το 1927 ονομαζόταν Πέρα Χομέριανη (ή Χωμήριανη ή Χομήριανη).[1]

[Επεξεργασία] Παραπομπές

  1. Πανδέκτης Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

[Επεξεργασία] Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Σάββατο, 24 Οκτωβρίου 2009

Μάρμαρα και Ανατολή : Κοινή πορεία στο χρόνο

Ευχαριστούμε τους φίλους ή τις φίλες από τα Μάρμαρα που στη θαυμάσια σελίδα τους για τα Μάρμαρα, πληροφορούν και για τη δική μας σελίδα για την Ανατολή. Θεωρούμε ότι αξίζουν τα συγχαρητήρια όλων για την εξαιρετική τους προσπάθεια να παρουσιάσουν μέσα από φωτογραφικά ντοκουμέντα και videos την εικόνα των σύγχρονων Μαρμάρων που αποτελούν ένα κόσμημα στο πανέμορφο ελληνικό ορεινό τοπίο. Και κάτι που αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς. Στο ιστολόγιο αυτό (http://marmara-fthiotidos.blogspot.com/2009/10/blog-post_22.html) γίνεται αναφορά και υπάρχουν αρκετά φωτογραφικά ντοκουμέντα που μας πληροφορούν για τους αρχαίους τάφους που ήρθαν στο φως πριν από σαράντα περίπου χρόνια, χωρίς μέχρι σήμερα να έχουμε δει στα ιστορικά εγχειρίδια ή στις ιστορικές αρχαιολογικές μελέτες, κάποια ειδική αναφορά. Τα ευρήματα ωστόσο αυτά είναι πολύ σημαντικά και αναδεικνύουν πολιτισμικά στοιχεία της προϊστορίας στην περιοχή μας, που σε ανάλογες περιπτώσεις σε άλλες περιοχές της χώρας έχουν απασχολήσει κατ’ επανάληψη την ιστορική βιβλιογραφία.

Τετάρτη, 21 Οκτωβρίου 2009

Παιχνιδια του πάγου και του νερού








Η Σκασμένη Πέτρα το χειμώνα







Θοδώρα Κλεφτάρα

Η φωτογράφος Φώτο Μπενίση

Τους ευγνωμονούμε


Του Γιώργου Παπακωνσταντίνου

Ο Άγιος Νικόλαος

+ Λουκία @ Μπαρμπαλιάς

Οι αγαπημένοι μας



Γραφικό σπίτι της Ανατολής

Της Παναγιούς

Πιπεριγκαίικο (πατρικό)

Η ταβέρνα της Ανατολής

Η πλατεία με φόντο τα Βαρδούσια

Παλαιό πετρόκτιστο Ανατολής

Κτηματικός χάρτης Ανατολής (2001 Κώστας Μπενίσης)




Παρασκευή, 16 Οκτωβρίου 2009

Πέμπτη, 15 Οκτωβρίου 2009

Οι διοικητικές μεταβολές της Ανατολής, η απογραφή του 1834-35

Α.- Οι διοικητικές μεταβολές Της Ανατολής.

Αρχικά, με το Β.Δ. της 8ης (20) Απριλίου 1835 η Πέρα Χωμέριανη (Ανατολή), όπως και η Εδώθε Χωμέριανη (Δάφνη) αποτέλεσαν τμήμα του δήμου Καλλιέων και σύμφωνα με την απογραφή εκείνης της εποχής (1835), η μεν Ανατολή είχε 113 άτομα πληθυσμό ή δε Δάφνη 82 άτομα.

Με το Β.Δ. της 20ης Ιουνίου (2 Ιουλίου) 1841 τόσο η Ανατολή όσο και η Δάφνη προσαρτήθηκαν στην εδαφική – διοικητική περιφέρεια του δήμου Υπάτης.

Με το ΦΕΚ 261Α της 31.08.1912 συστήνεται η κοινότητα Πέρα Χωμέριανης του Νομού Φθιώτιδας και Φωκίδας και έδρα τον οικισμό Πέρα Χωμέριανης.
Με το ΦΕΚ Α της 28.09.1927 η κοινότητα μετονομάζεται σε «Ανατολή».
Με το ΦΕΚ 72Α της 31.03.1943 η κοινότητα υπάγεται στο Νομό Φθιώτιδος από το Νομό Φθιώτιδος και Φωκίδος.
Με το ΦΕΚ 244Α της 04.12.1997 η κοινότητα Ανατολής καταργείται και συνενώνεται με το δήμο Σπερχειάδος, ενώ η κοινότητα Δάφνης συνενώνεται με το δήμο Υπάτης.
Β.- Η απογραφή πληθυσμού κατά τα έτη 1834 και 1835.
Κατά τα έτη 1834 και 1835, επί βασιλείας Όθωνα, γίνεται στην ελεύθερη τότε Ελλάδα, η πρώτη απογραφή πληθυσμού και οικογενειών. Η απογραφή αυτή είχε πολλές περιπέτειες, αφού τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν σε ΦΕΚ 30 ολόκληρα χρόνια μετά τη διεξαγωγή της. Τα στοιχεία ωστόσο αυτής της απογραφής είναι αποκαλυπτικά για πολλά ιστορικά στοιχεία της εποχής εκείνης. Παραθέτουμε αυτά τα στοιχεία που σχετίζονται με την Ανατολή και τα άλλα κοντινά χωριά, καθώς και κάποιων άλλων δήμων της μεταπελευθερωτικής περιόδου, που σχετίζονται με το τοπωνύμιο ή την ιστορία της Ανατολής. Ο πρώτος αριθμός αφορά τον πληθυσμό και ο δεύτερος τον αριθμό των οικογενειών.
ΝΟΜΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ ΚΑΙ ΦΩΚΙΔΟΣ (53.489 κάτοικοι - 11.814 οικογένειες)
ΕΠΑΡΧΙΑ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ (19.360 Κατ. - 4.233 οικ.)
Δήμος Υπάτης (2.530 κατ. - 556 οικ.)
Υπάτη (1.389 κατ. – 292 οικ.)
Μοζιάται (297 κατ. – 66 οικ.)
Λάλα (Ροδωνιά) (137 κατ. – 33 οικ.)
Καρυά (62 κατ. – 15 οικ.)
Βασιλικά (22 κατ. – 6 οικ.)
Συκά (43 κατ. – 10 οικ.)
Λυχνόν (53 κατ. – 14 οικ.)
Καστανιά (302 κατ. – 66 οικ.)
Λιάσκοβον (1927-Μεσοχώρι) (96 κατ. – 21 οικ.)
Μάντετσι (1927-Περιστέρι) (31 κατ. – 9 οικ.)
Σμόκοβον (1927-Πύργος) (98 κάτ. – 24 οικ.)
Δήμος Καλλιέων (938 κατ. – 212 οικ,)
Καλλιέα [πριν Σελλιανή – 1927- Μάρμαρα] (346 κατ. – 77 οικ.)
Πέρα Χωμεριανή (1927-Ανατολή) (113 κατ. – 28 οικ.)
Εδώθε Χωμεριανή (1927-Δάφνη) (82 κατ. – 18 οικ.)
Νεοχώρι (296 κατ. – 66 οικ.)
Κολοκυθιά (50 κατ. – 16 οικ.)
Κρανιά (21 κατ. – 7 οικ.)
Δήμος Μακρακώμης (1.535 κατ. – 353 οικ.)
Μακρακώμη [Τσούκα] (283 κατ. – 61 οικ.)
Λιτόσεχον (56 κατ. – 14 οικ.)
Σκούρλια (54 κατ. – 12 οικ.)
Ροβολάρι (197 κατ. – 48 οικ.)
Γιανιτσώτικα Καλύβια (503 κατ. – 117 οικ.)
Πλατύστομον (207 κατ. – 47 οικ.)
Βαρυπόμπη (Μακρακώμη) (203 κατ. – 45 οικ.)
Θραυσιμιώτικα Καλύβια (32 κάτ. – 9 οικ.)
Βιτώλι (-) - (-)
Δήμος Σπερχειάδος (2.016 κατ. – 459 οικ.)
Σπερχειάς (Παλαιόβραχον) (347 κατ. – 72 οικ.)
Αγά (Σπερχειάς) (135 κατ. – 30 οικ.)
Κάρνα εις Μαστάνη (26 κατ. – 7 οικ.)
Χαλίκι (Μεσοποταμία) (183 κάτ. – 43 οικ.)
Μπρούφλιανη (Δίλοφον) (230 κάτ. – 54 οικ.)
Αιγυπτοχώρι ( ) (183 κάτ. – 40 οικ.)
Αγόριανη (Εκκάρα) (145 κάτ. – 37 οικ.)
Καληγά (17 κάτ. – 4 οικ.)
Κουφόδενδρα (42 κάτ. – 10 οικ.)
Κλωνί (85 κάτ. – 22 οικ.)
Φτέρη (386 κάτ. – 83 οικ.)
Καμπιά (67 κάτ. – 16 οικ.)
Ραύρος
Κιλυμόδι (42 κάτ. – 10 οικ.)
Λευκάδες (25 κάτ. – 6 οικ.)
Άγ. Ιωάννης (63 κάτ. – 15 οικ.)
Κουκιά (40 κάτ. – 10 οικ.)
ΕΠΑΡΧΙΑ ΠΑΡΝΑΣΙΔΟΣ (14.738 κάτ. - 3.384 οικ.)
Δήμος Ερρινεού (2.253 κάτ. – 410 οικ.)
Ερινεός (Καστέλι) (320 κάτ. – 67 οικ.)
Κουκουβίτσα (Καλοσκοπή) (402 κάτ. – 76 οικ.)
Χλωμόν (140 κάτ. – 25 οικ.)
Μαυρολιθάρι (720 κάτ. – 123 οικ.)
Καστριώτισσα (130 κάτ. – 24 οικ.)
Γουρίτσα (Πυρά) (100 κάτ. – 20 οικ.)
Στρώμη (441 κάτ. – 75 οικ.)
ΕΠΑΡΧΙΑ ΔΩΡΙΔΟΣ (12.140 κάτ. - 2.543 οικ.)
Δήμος Κόρακος (936 κάτ. – 178 οικ.)
Κόραξ [Άνω Μουσουνίτσα - Αθ.Διάκος] (445 κάτ. – 84 οικ.)
Κάτω Μουσουνίτσα (191 κάτ. – 32 οικ.)
Συκιά (121 κάτ. – 24 οικ.)
Κονιάκος (117 κάτ. – 28 οικ.)
Τριβίδι (62 κάτ. – 10 οικ.)
ΕΠΑΡΧΙΑ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ
Δήμος Προσχίου (2.597 κάτ. – 530 οικ.)
Πρόσχιον (Πλάτανος) (787 κάτ. – 160 οικ.)
Βονώρτα (191 κάτ. – 37 οικ.)
Χώμερη (192 κάτ. – 37 οικ.)
Μπέρκος (239 κάτ. – 49 οικ.)
Μπέριστα (306 κάτ. – 59 οικ.)
Αρτοτίβα (56 κάτ. – 12 οικ.)
Σέλπιτζα (30 κάτ. – 6 οικ.)
Κόνισκα (762 κάτ. – 162 οικ.)
Ζέρπιτζα (34 κάτ. – 8 οικ.)
Κάποια συμπεράσματα
1.- Αρκετά χρόνια πριν το 1835 υπήρχε οικισμός με το όνομα Χωμέριανη (Πέρα) ή Πέρα Χωμεριανή, όπως φέρεται να λέγεται στην απογραφή. Τα 113 άτομα που αριθμούσε το 1835, με τα μέτρα εκείνης της εποχής, δείχνει ότι υπήρχε αξιόλογη κοινωνική και οικονομική ζωή, που μπορούσε να συγκρατήσει τόσα άτομα στις γνωστές δύσκολες συνθήκες διαβίωσης του οικισμού. Ωστόσο πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα χρόνια εκείνα έγινε μια πρώτη προσπάθεια να καταγραφεί το νομαδικό στοιχείο με μέτρα που στόχευαν στην αντιμετώπιση του φαινόμενου των συμμοριών των ληστών που λυμαίνονταν τη χώρα, υποχρεώνοντας όλους τους πολίτες να δηλώσουν συγκεκριμένο τόπο κατοικίας, ώστε να αποφύγουν τυχόν διώξεις από τις δυνάμεις καταστολής του κράτους. Πολλές ληστοσυμμορίες υπό το βάρος της καταπίεσης των τσιφλικάδων και των κοτζαμπάσηδων που κυριαρχούσαν στη δημόσια ζωή, είτε προέρχονταν από τους νομαδικούς πληθυσμούς των ορεινών περιοχών που διαρκώς μετακινούνταν, είτε είχαν πολύ στενές σχέσεις μαζί τους. Μάλιστα με τα πρώτα κυβερνητικά μέτρα εκείνης της εποχής σε βάρος των ληστών, ευθύνη είχε και η υπόλοιπη οικογένειά του, αλλά και ο δήμος που ήταν καταγεγραμμένος ο ληστής… Ίσως για το λόγο αυτό καθυστέρησε για τόσο μεγάλο χρόνο η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της απογραφής, που γινόταν με ευθύνη των επάρχων….
2.- Ο Δήμος Καλλιέων (1835) εκείνης της εποχής δεν έχει καμιά σχέση με το σημερινό δήμο Καλλιέων (όπως σχηματίστηκε το 1997 στο Νομό Φωκίδος και έδρα το Μαυρολιθάρι). Ο τότε δήμος Καλλιέων είχε έδρα τη Σελλιανή που αργότερα πήραν και τη σημερινή ονομασία τους, τα Μάρμαρα. Για δε τις ονομασίες «Εδώθε Χωμεριανή» για τη Δάφνη και «Πέρα Χωμεριανή» παρατηρούμε, α) μετάθεση του τονισμού στη λήγουσα, που ετυμολογικά υποδηλώνει προέλευση από κάτι ή από κάπου, β) διατήρηση του «Πέρα» και «Εδώθε» που αναφέρεται στην παλαιότερη διοικητική τους εξάρτηση από την Υπάτη.
3.- Η αρχική ένταξη του οικισμού στον τότε δήμο Καλλιέων έγινε με βάση κάποια εδαφομορφολογικά, ανθρωπογεωγραφικά και οικονομικά – κοινωνικά κριτήρια εκείνης της εποχής. Ανθρωπογεωγραφικά ο οικισμός «Πέρα Χωμέριανη» επίσης θα πρέπει να είχε κοινά χαρακτηριστικά με εκείνα των άλλων οικισμών του τότε δήμου Καλλιέων και είναι σφόδρα πιθανόν, όσα περιγράφουν διάφοροι ιστορικοί ή περιηγητές του πρόσφατου ή του απώτερου παρελθόντος για την περιοχή αυτή και τα διάφορα εποικιστικά ρεύματα κατά περιόδους, να την αφορούν άμεσα. Με βάση τα παραπάνω θα πρέπει να είχαμε και ιδιαίτερα στενή ανάπτυξη των οικονομικών και κοινωνικών δεσμών ανάμεσα στους ορεινούς οικισμούς του δήμου Καλλιέων, με βάση και την κοινή καταγωγή τους, αλλά και τα ήθη που τους συνόδευαν στην κοινωνική ζωή τους.
4.- Η απόσπασή τους κατά το έτος 1841 από το δήμο Καλλιέων και η διοικητική τους προσάρτηση – συγχώνευση με το δήμο Υπάτης, μαζί με το Νεοχώρι μάλλον έχει να κάνει με την έξαρση του φαινόμενου των ληστειών και την υπαγωγή κάποιων οικισμών στην αστυνομική ευθύνη άλλων διοικητικών κέντρων για την ευχερέστερη αντιμετώπιση του φαινόμενου, χωρίς να αποκλείεται και κάποια προσπάθεια «διάρρηξης» του διαμορφωμένου κοινωνικού ιστού ή ακόμα και ενοποίησης μεγάλων τσιφλικιών σε ένα δήμο στη μορφή και τις δομές που είχε τότε η κρατική εξουσία. Μαζί με την Ανατολή και τη Δάφνη, το 1841 προσαρτήθηκαν στην Υπάτη και τα χωριά που βρίσκονται στη δυτική Οίτη.
5.- Η εκδοχή της προέλευσης της ονομασίας «Χωμέριανη» ή «Χωμεριανή» από τη Χώμερη, επανέρχεται και πάλι για εξέταση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ετυμολογία του τοπωνύμιου «Χώμερη» δεν έχει τη δική της σημασία, με βάση τα όσα αναφέρονται σε προηγούμενο κείμενο.
6.- Κατά την απογραφή του 1835 έχουμε και μια αδιάψευστη μαρτυρία για τον οικισμό της Κρανιάς. Απογράφηκαν 7 οικογένειες και 21 κάτοικοι. Και όλα αυτά μετά το μεγάλο σεισμό του 1765 που έπληξε την περιοχή και προκάλεσε αρκετές ζημιές σε κτίρια και άλλες υποδομές. Εικάζουμε ότι η ασχολία τους θα είχε να κάνει με καλλιέργειες που επιτρέπει το υψόμετρο της Κρανιάς. Μέχρι πότε να έμειναν στην τοποθεσία όμως αυτοί οι κάτοικοι και προς τα πού μετακινήθηκαν άραγε αργότερα; Το μόνο που άφησαν πίσω τους ήταν η εκκλησιά του Αι Γιώργη, το νεκροταφείο και κάποιες ρίζες από παλιά αμπέλια…. Αλλά και μια βρύση που έφτιαξαν πριν αρκετά χρόνια κάποιοι νέοι, τότε, του χωριού που θέλουμε νάναι πάντα καλά ….
7.- Αν κάθε οικογένεια είχε το δικό της σπίτι – κατάλυμα, τότε ο αριθμός των σπιτιών που υπήρχαν στην Ανατολή κατά τα έτη 1834-1835, ίσως και κάποια χρόνια αργότερα, ήταν τουλάχιστον 28. Τόσα σπίτια και τόσος πληθυσμός μόνον ευκαταφρόνητος δεν ήταν για κείνη την εποχή. Αν μάλιστα υπολογίσουμε ένα μέσο μέγεθος από 150-200 γιδοπρόβατα ανά οικογένεια, τότε ο ζωικός πλούτος πρέπει να ξεπέρναγε τα 5000 κεφάλια.

Κυριακή, 6 Σεπτεμβρίου 2009

Οι θρύλοι του χωριού.

Οι τάφοι της Στάμνας και του Στάμνου…

Μετά το αλώνι, εκεί που σήμερα με πρωτοβουλία της αδελφότητας και τη βοήθεια του δήμου Σπερχειάδας και της Νομαρχίας Φθιώτιδος έχουν κατασκευαστεί τα γήπεδα και το κιόσκι, σε κάποιο ξέφωτο καθώς βαδίζουμε ανατολικά υπάρχουν δύο κιβωτιόσχημοι τάφοι, αγνώστου χρονικής προέλευσης. Εικάζεται ωστόσο, λόγω της ομοιομορφίας με άλλα ταφικά ευρήματα σε άλλα σημεία της περιοχής ότι είναι από την πελασγική πρωτοελληνική περίοδο. Κάποιοι βέβαια στο πέρασμα του χρόνου δεν τους άφησαν ασύλητους, είτε από περιέργεια, είτε για «άλλους λόγους»… Η θέση του ενός τάφου δίπλα στον άλλο δεν άφησε ασυγκίνητους τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας. Ο έρωτας, το πιο όμορφο ανθρώπινο συναίσθημα, η πηγή κάθε δημιουργίας κατά τους αρχαίους προγόνους μας, ενέπνευσε το μύθο. Χωρίς να γνωρίζουμε λεπτομέρειες, οι δυο αυτοί τάφοι φαίνεται ότι αποτελούσαν πάντα για όλους τους νέους και τις νέες που έζησαν στο χωριό ένα είδος μνημείου για την παντοτινή αγάπη που μπορεί να δένει δυο ανθρώπους. Μέσα από τις πολλές δυσκολίες και τις πολλές προκαταλήψεις, κάθε εποχής. Έτσι μας έμεινε ο θρύλος για τη Στάμνα και το Στάμνο. Πραγματικοί ήρωες; Μυθικοί ήρωες; Δεν ξέρουμε.
Εκείνο που ξέρουμε είναι ότι ο θρύλος πρέπει να μείνει και στις επόμενες γενιές. Και όσοι θέλουν να δώσουν παντοτινούς όρκους αγάπης, ας βάζουν κάποια λουλούδια στους τάφους τους. Ή ας φυτεύουν εκεί δίπλα ένα λουλούδι του βουνού.
Θα ευχαριστιόνται οι ψυχούλες της Στάμνας και του Στάμνου…

Παρασκευή, 28 Αυγούστου 2009

Εκδοχές για την ιστορία και την ονομασία της Ανατολής.

Εκδοχές για την ιστορία και την ονομασία της Ανατολής.

Για την Ανατολή δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες, ούτε ιστορικές καταγραφές, αλλά ούτε και σημαντικές και αξιόπιστες προφορικές παραδόσεις που να μας πληροφορούν για τη ζωή των κατοίκων της τους τελευταίους δυο με τρεις αιώνες, όπως συμβαίνει με άλλα χωριά. Όσες προφορικές μαρτυρίες υπάρχουν παρουσιάζουν σοβαρές ιστορικές ανακολουθίες και αναντιστοιχίες με άλλα ιστορικά δεδομένα και δημοσιεύματα της εποχής ενώ περιέχουν και πολλά μυθεύματα. Συνήθως αυτοί που τα διηγούνται τα συνδυάζουν με αυτά που έχουν διαβάσει για άλλες περιοχές και περισσότερο εκφράζουν μια επιθυμία ηρωικής εξύψωσης καταστάσεων και προσώπων. Επιπλέον περιέχουν σοβαρές αντιφάσεις με άλλα γεγονότα της εποχής σε διπλανά χωριά. Το σίγουρο είναι ένα. Η Ανατολή, με τις ονομασίες που τη βρίσκουμε σε διάφορα κείμενα ή δημόσια έγγραφα, υπήρξε για πάρα πολλά χρόνια ένα κλασσικό ορεινό, απομακρυσμένο και ολοκληρωτικά σχεδόν αποκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, αγροκτηνοτροφικό χωριό. Απέχοντας αρκετά από τα χωριά και τις πόλεις του κάμπου ζούσε για πάρα πολλά χρόνια απομονωμένη και μακριά από τα αγαθά που άρχιζε να αποκτά σιγά σιγά η υπόλοιπη κοινωνία. Ήταν από τα πλέον δύσβατα σημεία του νομού Φθιώτιδας και μάλλον αφιλόξενη για τους επισκέπτες. Έτσι στην κοινότητα των κατοίκων της διαμορφώθηκε εκ των πραγμάτων ένα είδος κλειστής κοινωνίας που στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στο τοπικό παραγωγικό δυναμικό του και στο σύστημα της οικογενειακής κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης.
Η εγκατάσταση των προγόνων των σημερινών κατοίκων στη τοποθεσία που βρίσκεται σήμερα το χωριό δεν μπορεί να προσδιοριστεί χρονικά. Ανθρώπινη παρουσία υπήρχε από την προϊστορική περίοδο και θα πρέπει να ήταν συνεχόμενη μέχρι τις μέρες μας. Πέρα από την ιστορική βιβλιογραφία που αναφέρουν όλη τη γύρω περιοχή ως χώρα αρχικά των Δρυόπων και στη συνέχεια των Αινιάνων, το μαρτυρούν και τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, όπως το αρχαίο νεκροταφείο που προσδιορίζεται χρονολογικά στο 4.000 περίπου π.χ. Το αρχαίο αυτό νεκροταφείο βρίσκεται στο δρόμο Μαρμάρων - Ανατολής και έμεινε άθικτο για χιλιάδες χρόνια. Το μαρτυρά ακόμη το χριστιανικό νεκροταφείο κοντά στην εκκλησιά του Άι Γιάννη του οποίου την ιστορία κανείς δεν γνωρίζει, αλλά ωστόσο όλοι ξέρουμε από πείρας ότι εκκλησιές με νεκροταφεία φτιάχνονται πάντα κοντά σε οικισμούς. Στο σημείο αυτό υπήρχε κάποτε στο παρελθόν κάποιος οικισμός, που στη συνέχεια για κάποιους λόγους εγκαταλείφθηκε και οι κάτοικοί του βρήκαν άλλο χώρο εγκατάστασης. Στον παλαιό οικισμό διατήρησαν μόνον την εκκλησία και τους τάφους των προγόνων τους αλλά και κάποιες καλλιέργειες. Αν διατήρησαν αυτά τα πράγματα, φαίνεται ότι αιτία της αποχώρησής τους δεν ήταν ο διωγμός, αλλά κάποιο φυσικό γεγονός ή ακόμα και η ανάγκη να βρουν κάποια πιο προσοδοφόρα εδάφη για καλλιέργειες και κτηνοτροφία που ήταν η κύρια παραγωγική δραστηριότητα εκείνης της εποχής.
Πως όμως ονόμαζαν αυτό το χωριό και πότε εγκαταλείφθηκε; Ποια κατεύθυνση πήραν και που εγκαταστάθηκαν οι κάτοικοί του; Υπάρχει σύνδεση εκείνου του οικισμού με το σημερινό της Ανατολής και της Δάφνης; Ποια είναι η ιστορία των σημερινών χωριών Ανατολής και Δάφνης; Τι πληθυσμός υπήρχε και ποια δραστηριότητα ανέπτυσσε; Ήρθαν στα χωριά και άλλοι κάτοικοι από άλλες περιοχές και ποιες; Από πού και πότε πήραν την ονομασία τους, που την κράτησαν ως το 1927; Η ετυμολογία του κοινού τοπωνύμιου των δύο χωριών, μπορεί να μας αποκαλύψει και πολλά ιστορικά στοιχεία. Το προγονικό παρελθόν τους. Τον τρόπο ζωής των κατοίκων τους.
Μια πρώτη μαρτυρία για την ονομασία των δύο χωριών βρίσκουμε την περίοδο του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, σε κάποια αναφορά των καπεταναίων και των δημογερόντων της επαρχίας Νέων Πατρών (Υπάτης) προς την Γ΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων, για τους πληρεξουσίους που είχαν πάρει απόφαση να στείλουν και ορίζονταν οι : Αντρίας Φέρτος από Χομίργιανι και Αναγνόστις Κορομπίλι από Απάνο Χομίργιανι.
Το ερώτημα είναι : ποια ήταν η «Χομίργιανι» και ποια η «Απάνο Χομίργιανι». Είχαν σχέση με την σημερινή Ανατολή και τη σημερινή Δάφνη; Θυμίζουν στους παλαιότερους αλλά και στους νεότερους τα ονόματα αυτά κάτι; Οικογένειες με το όνομα Κορομπίλι (δεν μας είναι γνωστή η προέλευσή του….) υπάρχουν πολλές και στην Ανατολή και στον Πύργο, αλλά και σε άλλα χωριά και κωμοπόλεις της περιοχής. Το όνομα «Φέρτος», κάλλιστα μπορεί να αποδοθεί στο σημερινό «Φέρτης» και σε οικογένειες με το ίδιο επώνυμο στη Δάφνη. Αυτό σημαίνει άραγε ότι η «Απάνο Χομίργιανι» ήταν η Ανατολή και η «Χομίργιανι», χωρίς άλλο προσδιορισμό, η Δάφνη;
Στο «Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας» του Μιχαήλ Σταμελάτου (Έκδοση της Εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ» 2006) αναφέρονται οι ονομασίες «Πέρα Χωμείριανη» για τη σημερινή Ανατολή και «Εδώθε Χωμείριανη» για τη σημερινή Δάφνη, οι οποίες παρέμειναν ως το 1927 και είχαν σημείο αναφοράς την Υπάτη.
Από το συνδυασμό των δύο παραπάνω στοιχείων συμπεραίνουμε ότι:
Η ονομασία που ήταν εν χρήσει για την Ανατολή μέχρι το 1927 ήταν: «Απάνο Χομίργιανι» αρχικά και «Πέρα Χωμείριανη» μεταγενέστερα.
Η ονομασία που ήταν εν χρήσει αντίστοιχα για τη Δάφνη μέχρι το 1927 ήταν:
«Χομίργιανι» αρχικά και «Εδώθε Χωμείριανη» μεταγενέστερα.
Η γραφή της λέξης ως Χομίργιανι ή ως Χωμείριανη ας μη μας απασχολεί, δεδόμενου ότι κατά την εποχή γραφής του πρώτης υπήρχε μεγάλη ελευθεριότητα γραφής χωρίς επιμονή στα θέματα ορθογραφίας. Έτσι συχνά είχαμε ένα μείγμα δημώδους γραφής, επηρεασμένης από το λογιοτατισμό των πιο μορφωμένων.
Εκείνο που πρέπει να μας απασχολήσει καταρχήν είναι η χρήση των τοπικών προσδιορισμών «Απάνο» και «Πέρα» που χρησιμοποιούνται για την Χομίργιανι ή Χωμείριανη. Από τη χρήση αυτών των δύο λέξεων φαίνεται ότι η Ανατολή, σε σχέση με το διοικητικό κέντρο, που ήταν όλους τους τελευταίους αιώνες η Υπάτη (Νέες Πάτρες, Πατρατζίκι, Περιφέρεια νέων Πατρών ή Περιφέρεια Νέων Πατρών) ήταν οικισμός που βρισκόταν από πλευράς απόστασης πιο μακριά από τη Δάφνη, είτε κάποιος ήθελε να χρησιμοποιήσει σαν δρόμο προσπέλασης τα χωριά δυτικά της Οίτης, είτε ήθελε να χρησιμοποιήσει το δρόμο μέσω της «Αγιά Σοφιάς» για να επικοινωνήσει με τα δυο αυτά χωριά.
Η Αγιά Σοφιά, σαν ένα από τα πολλά ιδιόρρυθμα μοναστήρια της εποχής, είχε αποκτήσει μεγάλη ακίνητη περιουσία και τεράστιο πλούτο από γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες. Αποτελούσε σύμφωνα με αρκετές μαρτυρίες ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο που ίσως διαδραμάτιζε συμπληρωματικό ρόλο στις οικονομικές δραστηριότητες της Υπάτης και σημείο επικοινωνίας και ανταλλαγής προϊόντων μεταξύ των κατοίκων όλων των διπλανών χωριών της σημερινής Φθιώτιδας αλλά και της Φωκίδας και της Αιτωτολοακαρνανίας. Αναφέρεται μάλιστα σε πολλές πηγές ότι μέσω της Αγιά Σοφιάς υπήρχαν δρόμοι που συνέδεαν όλα αυτά τα χωριά. Αλλά και σε πολλά έγγραφα των καπεταναίων της εποχής φαίνεται η κοινή στάση και ενδιαφέρον των κατοίκων των χωριών της Οίτης και των Βαρδουσίων, είτε από την πλευρά της σημερινής Φθιώτιδας, είτε από την πλευρά της Φωκίδας και της Αιτωλοακαρνανίας. Αυτό το κοινό ενδιαφέρον πήγαζε από την κοινή συνείδηση κατά των δυναστών, που τροφοδοτούσε και στήριζε η πολύχρονη σχέση που είχαν αναπτύξει μεταξύ τους οι κάτοικοι των χωριών των γύρω ορεινών περιοχών. Πολλοί απ΄αυτούς πλήρωναν βαρείς φόρους στους δυνάστες τους, Τούρκους και Έλληνες κοτζαμπάσηδες - μεγαλογαιοκτήμονες, για να αποκτήσουν δικαιώματα βοσκής ή καλλιέργειας. Και συχνά άλλαζαν τόπο κατοικίας και βοσκής αν έβρισκαν είτε καλύτερα βοσκοτόπια είτε πιο χαμηλούς φόρους. Άλλοτε ο πληθυσμός κάποιου οικισμού αυξανόταν τόσο που η γεωργία και η κτηνοτροφία γινόταν προβληματική βιοποριστικά. Οι γεωργικοί κλήροι από γενιά σε γενιά με το μοίρασμα γίνονταν όλο και μικρότεροι και πιο ασύμφοροι, τα δε κοπάδια και οι βοσκότοποι δεν επαρκούν να ζήσουν πολλά στόματα.
Έτσι πολλά χωριά είτε χωρίζονται στα δυο, είτε ένα τμήμα των κατοίκων τους μεταναστεύει σε κοντινές ή μακρινές αποστάσεις, όταν οι καλλιεργητικές και κτηνοτροφικές συνθήκες το επιτρέπουν.
Είχαμε κάτι ανάλογο στην περίπτωση της Χομίργιανι ή Χωμείριανη; Ή υπάρχει κάποια άλλη αλήθεια που αγνοούμε;
Υπήρχε πρώτα το ένα χωριό π.χ. η Δάφνη και κάποιοι κάτοικοί της μετακινήθηκαν προς την Ανατολή ή έγινε το αντίστροφο;
Υπήρχε άλλο χωριό, σε άλλη τοποθεσία, με την ίδια ονομασία που οι κάτοικοί του μετακινήθηκαν για κάποιο ή κάποιους λόγους προς δύο κατευθύνσεις, οι μεν προς την Ανατολή και οι δε προς τη Δάφνη;
Ήρθαν άλλοι κάτοικοι από άλλες περιοχές και εγκαταστάθηκαν στα δύο χωριά, αρχικά ίσως στο ένα και αργότερα και στο άλλο;
Υπήρχαν από παλιά γηγενείς και στα δυο χωριά και δέχθηκαν την ίδια περίοδο μεταναστευτικά νομαδικά στοιχεία που επέβαλαν και αλλαγή στην ονομασία των τοπωνυμιών;
Τι απ’ όλα αυτά συνέβη;
Η ιστορία βέβαια δεν γράφεται με υποθέσεις και εικασίες. Είναι επιστήμη της γνώσης. Για την αναζήτηση της αλήθειας ερευνά, συγκεντρώνει και αξιολογεί κάθε στοιχείο ικανό να φωτίσει το παρελθόν. Ακόμα και θρύλους και παραμύθια και δημοτικά τραγούδια και προφορικές παραδόσεις και διηγήματα και, περισσότερο τη λογική και την επιστήμη. Και όταν γράφεται κάτι που αγγίζει την ιστορία πρέπει να γίνεται με ακόμη μεγαλύτερη υπευθυνότητα όταν δίνεται στη δημοσιότητα, γιατί τα γραπτά μένουν όπως έλεγαν και οι Λατίνοι. Πρέπει ο γράφων, αν μάλιστα τυχαίνει να είναι και μη επιστήμων της ιστορίας, που είναι από τα πιο πολυσχιδή επιστημονικά αντικείμενα, να μην έχει δογματική αντίληψη και να αναγνωρίζει στον αναγνώστη το δικαίωμα της αμφισβήτησης και της διόρθωσης των γραφομένων του. Γιατί ιστορία δεν είναι πεδίο προβολής προσωπικών απόψεων. Είναι επιστήμη. Μπορεί πολλοί να την έχουν για εργαλείο επιβολής απόψεων για τους δικούς τους λόγους και σκοπιμότητες, αλλά αυτή εξακολουθεί να είναι επιστήμη. Ποιος θα κρίνει αν κάτι που αναφέρεται στην ιστορία είναι επιστημονικό; Αυτοί που συστηματικά ασχολούνται με την ιστορία και όχι εμείς που θα καταγράψουμε κάποια στοιχεία που ήρθαν σε γνώση μας. Έτσι για να μη φανούμε ότι αντιποιούμαστε το ρόλο του επιστήμονα ιστορικού.
Η περιοχή που βρίσκεται η Ανατολή, όπως δείχνουν και τα αρχαιολογικά ευρήματα, αποτελούσε από την προϊστορική περίοδο χώρο εγκατάστασης πληθυσμών, που ασχολούνταν με το κυνήγι, την κτηνοτροφία, τη συλλογή εδώδιμων καρπών, την υποτυπώδη γεωργία. Είχαν αναπτύξει δικό τους πολιτισμό και κοινωνικές σχέσεις δείχνοντας ιδιαίτερο σεβασμό στους νεκρούς τους. Ζούσαν σε κοινότητες με βάση τους δεσμούς αίματος. Μένοντας για πολλές χιλιετίες μακριά από τον πολιτισμό των πόλεων και δεχόμενοι τις συχνές επιδρομές ομοφύλων και ετεροφύλων, βρίσκονται σε διαρκή πολεμική ετοιμότητα και κτίζουν οικισμούς σε θέσεις που είναι είτε απρόσιτοι είτε εξαιρετικά δύσβατοι για τους επιδρομείς, εξασφαλίζοντας σ’ αυτούς συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η κοσμολογία τους πρέπει να διαμορφώνεται ανάλογα. Οι γνώσεις τους περιορίζονται σ’ αυτά που είναι χρήσιμα στην καθημερινή ζωή της δύσκολης επιβίωσης. Διαμορφώνονται κοινωνικές κάστες. Οι αρχαίες θεότητες δίνουν διέξοδο στις διάφορες δεισιδαιμονίες τους με νέες και κτίζονται ναοί λατρευτικοί, μέχρι να κάνει την εμφάνισή του και να επιβληθεί ο χριστιανισμός και να αλλάξει αρκετά από τα δεδομένα της καθημερινής τους ζωής. Αποκτούν κοινή εστία και μαζί συνείδηση κοινής καταγωγής και κοινών συμφερόντων. Γίνονται κοινότητα. Έτσι ζουν για πολλά χρόνια. Μακεδόνες, Ρωμαίοι, Γαλάτες, Ερούλοι, Γότθοι, Βυζαντινοί, Βούλγαροι, Σλάβοι και άλλα επιδρομικά και μεταναστευτικά φύλα από την Ευρώπη και την Ασία δεν αλλάζουν τη μοίρα τους. Απλά μετά από λίγο το νέο στοιχείο αφομοιώνεται και συντελεί με τον τρόπο του στην ενίσχυση του τοπικού παραγωγικού δυναμικού. Η γλώσσα παρά τις όποιες προσμίξεις της μένει αλώβητη. Το τοπικό στοιχείο έχει και διατηρεί στο χρόνο ισχυρά αφομοιωτικά αντισώματα. Ακολουθεί η τουρκοκρατία που πέρα από το δυναστικό πολιτικό καθεστώς, επιφέρει ένα είδος νομιμότητας, ανεκτό για πολλά χρόνια. Η εξέγερση ενάντια στον κατακτητή και η δημιουργία συνείδησης εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης φέρνει τις κοινότητες πιο κοντά. Η απελευθέρωση που ακολουθεί όμως δεν λύνει πολλά από τα προβλήματα του παρελθόντος. Οι μεγαλογαικτήμονες και οι τσιφλικάδες που κυριαρχούν για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά απ’ αυτήν αποτελούν εμπόδιο. Η αταξία και η κλεψιά κυριαρχούν σε πολλές περιοχές. Η Ανατολή όπως και πολλές άλλες περιοχές της ορεινής Στερεάς Ελλάδας βίωσε έντονα αυτές τις καταστάσεις. Φαίνεται από κάποια παλιά «αρχοντικά» σπίτια, που είχαν κτιστεί με παράθυρα – πολεμίστρες, σε αντίθεση με κάποια άλλα σπίτια αργότερα που είχαν μεγάλα παράθυρα για να μπαίνει σ’ αυτά άπλετα το φως που είχε λείψει. Επιδρομές επομένως υπήρχαν μέχρι το σχετικά πιο πρόσφατο παρελθόν του χωριού.
Φαίνεται να περιορίζονται γύρω στα 1850 όταν κτίζονται αρκετά σπίτια στη βάση μιας κοινής αρχιτεκτονικής σύλληψης και τεχνικής. Όμως για να κτίσει κάποιος σπίτι και εκείνη την εποχή θα πρέπει να έχει χρήματα, ή άλλα αγαθά που να αποτιμώνται χρηματικά, άρα να διαθέτει συσσωρευμένο πλούτο, για να μπορεί να πληρώσει τους μαστόρους και τους εργάτες. Αν δεχθούμε αυτό σαν βάση για τους λογικούς (και όχι ιστορικούς) συλλογισμούς μας, θα πρέπει να είχαν συμβεί τα παρακάτω, σε συνδυασμό με κάποιες προφορικές μαρτυρίες ή ισχυρισμούς και κάποια υπαρκτά δεδομένα και ευρήματα.
Καταρχήν η περιοχή της Ανατολής πρέπει να χρησιμοποιήθηκε από πολύ παλιά σαν χώρος καλλιέργειας και βοσκής.
Σε κάποια ιστορική περίοδο θα πρέπει να εγκαταστάθηκαν σ’ αυτόν και οικογένειες, αφενός από τον παλαιό οικισμό που τα ερείπιά του βρίσκονται κοντά στη βρύση της Κρανιάς και την εκκλησιά Άι Γιάννη, όπου υπάρχει δίπλα το παλιό νεκροταφείο, είτε γιατί αυτός καταστράφηκε από κάποιο γεωλογικό φαινόμενο, με πιθανότερη την κατολίσθηση μετά από σεισμό, είτε γιατί η ορεινή Ανατολή προσέφερε μεγαλύτερη ασφάλεια από διάφορους επιδρομείς που επιβουλεύονταν τον πλούτο τους. Ο παλιός οικισμός δηλαδή, χωρίς να γνωρίζουμε το όνομα που είχε τότε, ή για πόσα χρόνια υπήρχε, όντας πολύ κοντά στο μαναστήρι της Αγιά Σοφιάς και σε βασικό οδικό πέρασμα της εποχής, αποτελούσε ένα είδος χειμαδιού για τον κτηνοτροφικό πληθυσμό. Ίσως μια προσεκτική αρχαιολογική διερεύνηση αυτού του χώρου να μας δώσει πολλές πληροφορίες.
Κατά την ίδια περίοδο η Ανατολή θα πρέπει να δέχθηκε και κάποιο ισχυρό εσωτερικό μεταναστευτικό ρεύμα από μετακίνηση πληθυσμών από άλλες περιοχές. Πληθυσμών κυρίως νομαδικού χαρακτήρα, που γνώριζαν τα βοσκοτόπια και που την εποχή εκείνη ήταν φαινόμενο πολύ συνηθισμένο, λόγω και των συχνών πολεμικών γεγονότων αλλά και των πόλεμο φατριών και συμμοριών. Υπάρχει μια προφορική μαρτυρία, που ακόμα δεν είναι διασταυρωμένη, από το χωριό Χόμορη ή Χώμερη της Ναυπακτίας της κορυφής Αρδίνης του σημερινού δήμου Πλατάνου της Αιτωλοακαρνανίας, ότι πρόγονοί τους μετοίκησαν στην άλλη πλευρά των Βαρδουσίων. Αυτό δεν είναι καθόλου απίθανο για την εποχή εκείνη, από τη στιγμή μάλιστα που για κάποια περίοδο στην τουρκοκρατία, όλη η περιοχή αυτή υπαγόταν στην ίδια διοικητική περιφέρεια με πρωτεύουσα την Άμφισσα.
Το ποιος προηγήθηκε στην εγκατάσταση βέβαια είναι δύσκολο να διαπιστωθεί. Ωστόσο εκείνο που θα πρέπει να υποθέσουμε με μεγαλύτερη ασφάλεια είναι, ότι οι κάτοικοι του παλαιού οικισμού στην Κρανιά, θα πρέπει να ήταν οικονομικά πιο αναπτυγμένοι και με περισσότερο πλούτο και γνώσεις, αλλά και πολύ μεγαλύτερους κλήρους στη διαχείρισή τους. Θα πρέπει να κατοικούσαν πολλά χρόνια πριν στην περιοχή αυτή που λόγω του ημιορεινού της χαρακτήρα επέτρεπε να διεξάγονται με μεγαλύτερη ευχέρεια οι δραστηριότητες της κοινότητας, αλλά και να υπάρχει καλύτερη επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο. Γειτνίαζαν με το Μοναστήρι της Αγίας Σοφίας που ήταν ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο για πολλούς αιώνες στη βυζαντινή περίοδο και μετέπειτα στην τουρκοκρατία και πολλές οικογένειες είχαν παραγωγικά μέσα που για την εποχή εκείνη αποτελούσαν ένα είδος «βαριάς βιομηχανίας». Διέθεταν νερόμυλους, αργαλιούς, άρα και γνώσεις υφαντικής και βαφής των υφασμάτων, οινοποιητικές εγκαταστάσεις, τεχνίτες ξύλων και σιδηρουργούς κ.ά. που θα τους επέτρεπαν να αποτελούν μια υπερέχουσα οικονομική δύναμη για πολλά χρόνια αργότερα, σε αντίθεση με τους νομάδες εποίκους, που στηρίζονταν στη γνώση της κτηνοτροφίας και στις μικρές καλλιέργειες, συνήθως σε απομακρυσμένα σημεία, από όπου αποκτούσαν τα μέσα επιβίωσής τους με πολύ μεγαλύτερο μόχθο και δυσκολίες, ζώντας σε πρόχειρα καταλύματα (σκηνές – σκηνίτες) στην αρχή και κατοικίες πιο πρόχειρης μορφής στη συνέχεια.
Αξιοσημείωτο είναι ακόμα ότι στην περιοχή αυτή υπάρχουν συντρίμμια από πολλά διάσπαρτα εκκλησάκια, προφανώς στη θέση παλαιών ναών και ιερών της παλαιάς θρησκείας, όπως ακριβώς είχε συμβεί και στο Μοναστήρι της Αγιά Σοφιάς. Αυτό σημαίνει έντονη εμφάνιση του θρησκευτικού ενδιαφέροντος για τους πληθυσμούς της περιοχής, όχι ασφαλώς χάριν των λίγων νομάδων, αλλά ικανού μεγέθους πληθυσμού. Αυτοί οι χώροι της χριστιανικής λατρείας θα πρέπει επίσης να καταστράφηκαν κατά το σεισμό που έπληξε την περιοχή. Και πράγματι, όπως διαπιστώνουμε από μια σχετική μελέτη του τοπογράφου αγρονόμου Στάθη Κ. Στείρου τη Φθιώτιδα έπληξαν δυο μεγάλοι και καταστροφικοί σεισμοί. Ο ένας έλαβε χώρα το 1545 και ο άλλος το 1740. Μετά το δεύτερο σεισμό δε, που προκάλεσε μεγάλες καταστροφές σε εκκλησίες και μοναστήρια και για μια δεκαετία, ακολούθησε έντονη δραστηριότητα ανοικοδόμησης ναών και μοναστηριών, μετά από άδεια του Σουλτάνου. Με αυτά τα ιστορικά δεδομένα, ο σεισμός που πρέπει να έπληξε το παλαιό οικισμό μάλλον έγινε το 1740. Όμως για το γεγονός αυτό, όπως και για το χριστιανικό νεκροταφείο στον Άι Γιάννη, δεν υπάρχει η παραμικρή γραπτή ή προφορική μαρτυρία μέχρι σήμερα, με την επιφύλαξη βέβαια να μη μας είναι γνωστή. Αλλά πως είναι δυνατόν να υπάρχει ένα ολόκληρο χριστιανικό νεκροταφείο και κανείς να μη θυμάται ποιος είναι ενταφιασμένος εκεί; Πως είναι δυνατόν κάποιοι απόγονοι αυτών των προγόνων να μην έχουν πει τίποτα στις επόμενες γενιές; Ανεξήγητο. Η μοναδική ερμηνεία που μπορεί να δοθεί είναι ότι μεσολάβησαν πολλά και σημαντικά γεγονότα που κατά κάποιο τρόπο έθεσαν σε δεύτερη μοίρα κάποια τραγικά γεγονότα, που το ανθρώπινο μυαλό δείχνει τάση να λησμονεί.
Τι μπορεί άραγε να συνέβη μετά το σεισμό και την καταστροφή του οικισμού; Τα κατολισθητικά φαινόμενα, με την πτώση μεγάλων βράχων από το βουνό, αφού κατέστρεψαν ό, τι κατέστρεψαν, άλλες οικογένειες πρέπει να τις έτρεψαν προς τις πεδινές περιοχές για μεγαλύτερη ασφάλεια και άλλες, κυρίως αυτούς που ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και είχαν μεγάλα κοπάδια, στις γύρω ορεινές περιοχές. Έτσι, άλλες οικογένειες πρέπει να πήγαν προς τη σημερινή Δάφνη και άλλες προς την Ανατολή, που ήδη πρέπει να είχαν κάποιους πληθυσμούς κτηνοτροφικούς-αγροτικούς και να μην είχαν πληγεί στον ίδιο βαθμό από το σεισμό που προηγήθηκε.
Ως προς το τοπωνύμιο του χωριού «Χομίργιανι» ή «Χωμείριανη» «Χωμέριανη» ή «Χωμόριανη» ή κάθε άλλη γραφή της αποδίδεται, επικρατεί σύγχυση.

Η πρώτη εκδοχή.

Ένα τοπωνύμιο ασφαλώς δίνει και πολλά ιστορικά στοιχεία για το παρελθόν μιας περιοχής. Πολλές περιοχές στην πατρίδα μας έχουν πάρει το όνομά τους από τον ιδιοκτήτη τους, ιδιαίτερα της περιόδου εκείνης που υπήρχαν μεγάλα τσιφλίκια. Η εκδοχή της ύπαρξης και κυριαρχίας ενός πασά ‘η ενός μεγαλοτσιφλικά, του Ομέρ, στην περιοχή, εξ και η ονομασία της περιοχής Χ-ομερ-ιανη θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή, αν το σύνηθες τουρκικό όνομα Ομέρ έβρισκε εφαρμογή και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και αν μπορούσε να εξηγηθεί η δασεία στο Ομέρ για να εξηγηθεί και το Χ μπροστά από το Ομέρ. Αλλά είναι και κάποια άλλα θέματα που μένουν ανερμήνευτα. Πριν από την ονομασία αυτή, ποιο ήταν το όνομα της περιοχής, αφού είναι γνωστό και αποδεκτό ότι στην περιοχή αυτή κατοικούσε αρκετά μεγάλος πληθυσμός; Είναι δυνατόν μια περιοχή με τόση ζωή και τόσο μεγάλη οικονομική σημασία να μην έχει όνομα; Το τσιφλίκι του τούρκου Ομέρ περιλάμβανε μόνον αυτήν την περιοχή, δηλ. τη Δάφνη και την Ανατολή και όχι τα Μάρμαρα για παράδειγμα που ονομαζόταν Σέλιανη (σ.σ. προφανώς από το ….Σελά μπέη κατ’ αντιστοιχία του μύθου) ή τον κοντινό Πύργο; Και αν ναι, ήταν αυτή η περιοχή, μικρή για τα δεδομένα της εποχής, τόσο προσοδοφόρα ώστε να εξηγεί τη σημασία της για τσιφλίκι; Μάλλον όχι. Είναι γνωστό άλλωστε ότι όλη η περιοχή αυτή ανήκε διοικητικά στο Πατρατζίκι. Στη διοίκηση δηλαδή της Υπάτης, η οποία και μετά την απελευθέρωση παρέμεινε η ίδια για πολλά χρόνια. Και σε κανένα σημείο της ιστορίας της περιοχής δεν γίνεται κάποια αναφορά στο όνομα αυτό. Αν ο τσιφλικάς ή ο μπέης είχε την περιουσία αυτή, σίγουρα θα αναφερόταν σε κάποια αναφορά ή γράμμα των καπεταναίων και των δημογερόντων της περιοχής.
Η Υπάτη υπήρξε για πολλές δεκαετίας τουρκικής κυριαρχίας θέατρο πολλών διαμαχών και μαχών ανάμεσα σε Τούρκους αξιωματούχους, που διαγκωνίζονταν ποιος θα την καταλάβει για να καρπώνεται τα πλούτη των γύρω περιοχών. Σε πολλούς από αυτούς τους αξιωματούχους (Σπαχήδες) δινόταν από το τουρκικό κράτος κάποια γη για να μπορούν να ασκήσουν τα καθήκοντά τους. Τις παραχωρήσεις αυτές μπορούσαν να κάνουν για λογαριασμό του Σουλτάνου και οι πασάδες. Όμως αυτή η γη δεν μπορούσε να μεταβιβαστεί με νόμιμο τρόπο (τίτλο) σε τρίτους και πολύ περισσότερο δεν περιλάμβανε κάθε μορφή γης. Εξαιρούνταν τα δάση, οι ορεινές και πετρώδεις εκτάσεις, τα βακουφικά, οι λίμνες, τα ποτάμια κ.λπ….. Αυτό σημαίνει και αμφισβήτηση του μύθου περί «Ομέρ» ή «Χομέρ» μπέη, ως προς το θέμα του τοπωνύμιου.

Η δεύτερη εκδοχή


Η εκδοχή να προέρχεται η ονομασία από τους εποίκους του χωριού Χόμορη ή Χώμερη, της Αιτολοακαρνανίας και η επικράτηση της λέξης αργότερα και για πολλά χρόνια (όπως αναφέρεται στο Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας του Μιχαήλ Σταμελάτου μέχρι το 1927) της ονομασίας Χωμείριανη και η διάκριση σε Πέρα Χωμείριανη (Ανατολή) και Εδώθε Χωμείριανη (Δάφνη), με σημείο αναφοράς την Υπάτη που ανήκαν και διοικητικά τα δύο χωριά, φαίνεται πιο λογικοφανής, αν μάλιστα διασταυρωθεί και το γεγονός ότι υπάρχουν και πολλά κοινά επώνυμα μεταξύ των δύο χωριών. Αλλά το ερώτημα που γεννάται είναι: Ήταν τόσο ισχυρό το εποικιστικό ρεύμα αυτό, που να κατορθώσει να επιβάλει το όνομά του; Και πότε χρονικά προσδιορίζεται αυτή η μετακίνηση του πληθυσμού; Καταρχήν η απόσταση Χώμερης ή Χόμορης – Χωμείριανης με τα ζώα είναι μόλις τέσσερις ώρες, όπως υποστηρίζουν οι της Χόμορης, απόσταση όχι αποτρεπτική για τη μετακίνηση πληθυσμών και μάλιστα για τις παλαιότερες εποχές, που κάτι τέτοιο αποτελούσε σύνηθες φαινόμενο. Το να έχει επιχειρηθεί κάτι τέτοιο πριν από 150 ή 200 χρόνια ή και περισσότερα δεν είναι καθόλου απίθανο, ούτε και δύσκολο. Ούτε πολύ περισσότερο η περιοχή πρέπει να ήταν άγνωστη, αφού τα κοπάδια έβοσκαν στα κοντινά με τη σημερινή Ανατολή περιοχή των Βαρδουσίων. Οι μεταναστεύσεις πληθυσμών την περίοδο εκείνη ήταν συχνές και εξηγούνταν από την αύξηση του πληθυσμού σε μια περιοχή, τη μείωση του κλήρου και των βοσκοτόπων, αλλά και από αρκετές άλλες αιτίες. Είχαν χαρακτήρα μαζικό και πολλές φορές οργανωμένο. Μετέφεραν το σύνολο της οικοσκευής και για πολλά χρόνια διατηρούσαν σχέσεις επικοινωνίας με τον τόπο προέλευσής τους. Η μετακίνηση αυτή ίσως και να εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την «έλλειψη μνήμης» για πολλά πράγματα, αφού η ιστορία του χωριού διαμορφώνεται σχετικά πρόσφατα και η προφορική παράδοση περιορίζεται σε αυτά που έζησαν οι πιο πρόσφατες γενιές. Ίσως να εξηγεί ακόμα την ανυπαρξία οικογενειακών κειμηλίων ή άλλων αντικειμένων που να αναφέρονται σε χρόνο απώτερο και όχι στην περίοδο προ του τελευταίου πολέμου. Ίσως να εξηγεί και την έλλειψη «ηρώων» ή «παλικαριών» με αξιοσημείωτη δράση στους αγώνες του έθνους, όπως σε άλλα χωριά. Την ιστορική καταγραφή του χωριού σε κάποια μάχη κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας ή ακόμα αν θέλετε την καταγραφή του σαν λημέρι κάποιων ανθρώπων ή ομάδων της κλεφτουριάς.

Η τρίτη εκδοχή.

Μια άλλη εκδοχή αποτελεί ασφαλώς, η ονομασία της περιοχής να προήλθε από κάποιο άγνωστο σε εμάς όνομα ή λέξη, κατά παραφθορά κάποιας αρχαιοελληνικής λέξης. Στην ευρύτερη περιοχή του χωριού υπάρχουν διάσπαρτα αρχαιοελληνικά ευρήματα από αρχαίους τάφους και τεμένη από την πελασγική περίοδο. Πολλοί από τους ναούς αυτούς καταστράφηκαν, όσοι βέβαια είχαν απομείνει από την καταστροφική εισβολή των Ερούλων, κατά την περίοδο επιβολής της νέας θρησκείας από το βυζαντινό κράτος και την πολιτική των βυζαντινών αυτοκρατόρων και στη θέση τους ανεγέρθηκαν χριστιανικοί ναοί αλλάζοντας την αφιέρωση από την παλαιά θεότητα σε κάποια νέα αγιότητα ή οσιότητα. Αυτό το γεγονός δείχνει, αν μη τι άλλο, ότι η περιοχή έσφιζε από ζωή πριν από 2.000 με 1500 περίπου χρόνια και ότι έπρεπε οι τότε κάτοικοι με κάθε τρόπο να αλλαξοπιστήσουν, οι δε ναοί με τα όποια αφιερώματά τους να περάσουν σε «νέα διαχείριση».
Τα περισσότερα αρχαιολογικά ευρήματα, κυρίως από την πελασγική περίοδο, έχουν εντοπιστεί στη βόρεια – βορειοδυτική πλευρά του χωριού και σε υψηλότερη θέση. Τα ταφικά ευρήματα προξενούν εντύπωση από το γεγονός ότι αποτελούνται από πλάκες μεγάλου όγκου και βάρους που η μεταφορά τους στο σημείο που βρέθηκαν απαιτούσε συνεργασία πολλών ανθρώπων αλλά και τη χρήση μέσων, κυρίως ζώων και εργαλείων. Οι πλάκες αυτές υπήρχαν και υπάρχουν και σήμερα σε συγκεκριμένο σημείο και ήταν αναγκαίες όχι μόνον για τους τάφους αλλά για τα άλλα κτίσματα της εποχής εκείνης, κυρίως για τα σπίτια. Λόγω γειτνίασης με αυτό το «πρωτόγονο» δομικό υλικό, αλλά και της φυσικής οχυρωματικής θέσης που πρόσφερε η τοποθεσία, ο οικισμός πρέπει να βρισκόταν προς αυτό το σημείο, σε υψομετρική στάθμη μεγαλύτερη της σημερινής τοποθεσίας του χωριού. Στα νότα του (ανατολικά) είχε τη φυσική οχύρωση του βραχώδους λόφου και μπροστά (βόρεια) τη δύσβατη και απόκρυμνη περιοχή προς την πλευρά των σημερινών Μαρμάρων, έχοντας παράλληλα εξαιρετική θέα και φυσική οχυρωματική δυνατότητα, που προστάτευε τους κατοίκους από τις συνεχείς επιδρομές εχθρικών στοιχείων. Εκτός από κάποιους βραχώδεις λόφους, το υπόλοιπο τμήμα της περιοχής σχηματίζεται από μεγάλους και συνεχείς χωμάτινους όγκους, πολλοί από τους οποίους συγκρατούνται χάρις στη δασώδη βλάστηση. Τα εδάφη είναι μαλακά και φαίνεται ότι έχουν διαμορφωθεί ως επί το πλείστον από ηφαιστειακή τέφρα πριν από εκατομμύρια χρόνια. Βέβαια αυτή η διαμόρφωση των εδαφών είναι κοινή για πολλά χωριά της περιοχής αυτής των βόρειων Βαρδουσίων και υπάρχουν αρκετές γεωλογικές έρευνες από το ΙΓΜΕ για το θέμα αυτό για τα χωριά αυτά. Αυτή η γεωλογική σύσταση των εδαφών ίσως να είναι και αυτή που να έδωσε το όνομα Χωμίριανη ή Χωμείριανη. Η ρίζα δηλαδή της λέξης να έχει να κάνει με το χαρακτηριστικό των εδαφών της, το ουσιαστικό «χώμα» και το ρήμα «χώννυμι» που σημαίνει διαμορφωμένος όγκος χωμάτων, τύμβος, οχυρό με χώμα ή αντίστοιχα ενέργεια για το σχηματισμό χωμάτινου οχυρού ή αναχώματος. Η ονομασία δηλαδή της Ανατολής και της Δάφνης έχουν εδαφωνυμική προέλευση, με πρωτότυπη λέξη το χώμα και την κατάληξη –ιανη, κοινό δηλωτικό πολλών άλλων χωριών της Ρούμελης.
Αυτό αποκλείει το ενδεχόμενο η ονομασία Χωμείριανη να έχει τη ρίζα της σε κάποια άλλη γλώσσα, αφού εξάλλου κανενός το αυτί δεν έχει ακούσει κάποια λέξη με «χομιρ» ή «χομιργ» που να του θυμίζει κάτι, σε κάποια άλλη γλώσσα, που να καθιστά κάτι τέτοιο ενδεχόμενο.
Αντίθετα υπάρχουν πολλά άλλα χωριά της Ρούμελης με τη ίδια κατάληξη –ιανη, όπως Βίνιανη, Άμπλιανη, Προύφλιανη, Αγόριανη, Παύλιανη, Βάργιανη, Κουτσούφλιανη, κ.ά. που η πρωτότυπη λέξη παραμέμπει συνήθως ευθέως και ευδιάκριτα σε κάποια ελληνική λέξη. Αποτελούσε άλλωστε συνήθη τακτική για τους κατοίκους των παλαιότερων εποχών να δίνουν τοπωνύμια σε διάφορες περιοχές με βάση τα χαρακτηριστικά μιας τοποθεσίας ή περιοχής. Έτσι ανάλογες ονομασίες έχουν δοθεί σε διάφορα σημεία της Ανατολής από τους κατοίκους της με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εδάφους ή της χρήσης τους (Κερασόλακκα, Ζηρέλια, Αλώνι, Κούτσουρο, Καταβόθρα, Κρανιά, Μαυροβούνι, κ.ά). Ανάλογη πρακτική φαίνεται από τα παλιά τοπωνύμια και άλλων κοντινών χωριών, όπως π.χ. το Μαυρολιθάρι ή τα Πυρρά, που πήραν το όνομά τους λόγω των χαρακτηριστικών των εδαφών τους.
Το θέμα ασφαλώς παρά την προσπάθειά μας να δώσουμε μια εξήγηση στο τοπωνύμιο «Χομίργιανι» ή Χωμείριανη» μένει ανοικτό για διερεύνηση. Από τη στιγμή μάλιστα που κάποια στιγμή το κράτος αποφασίζει την αλλαγή ονομάτων αρκετών χωριών που θύμιζαν «ξενική» προέλευση με τις καταλήξεις τους, ενώ σε άλλες περιπτώσεις δεν γίνεται το ίδιο (Αγόριανη, Παύλιανη, Βίνιανη, Άμπλιανη κ.ά). Είναι η περίοδος έξαρσης των εθνικοφυλετικών θεωριών για τους λαούς των Βαλκανίων. Αν μας δινόταν πάντως σήμερα η ευκαιρία να επιλέξουμε ονομασία για το χωριό, ανάμεσα στο «Χομίργιανι» και στο «Ανατολή», μάλλον θα επιμέναμε στη μοναδικότητα του πρώτου, αφού το δεύτερο είναι κοινό σε πολλά χωριά της επικράτειας και προκαλεί σύγχυση. Αλλά δεν είχαμε γεννηθεί τότε, όταν έγινε η αλλαγή του ονόματος το 1927, για να μας ρωτήσουν….
Προκύπτει ανάγκη πάντως να ψάξουμε περισσότερο το θέμα. Πολύτιμη βοήθεια μπορεί να μας δώσει η ίδια η γλώσσα μας. Οι υποθέσεις και οι εικασίες στο θέμα της ιστορίας είναι καλές στο βαθμό που μπορούν να αποτελέσουν το ερέθισμα για έρευνα. Άρα το θέμα της ονομασίας, με όλες τις εκδοχές που προαναφέρθηκαν, ή και άλλες, παραμένει υπό διερεύνηση.

Απόπειρα ερμηνείας με βάση την αρχαία ελληνική γλώσσα.


Πολλά τοπωνύμια μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο άλλαξαν ονομασία και στη Φθιώτιδα, γιατί οι κρατούντες εκείνη την εποχή ήθελαν να απαλείψουν κάθε γλωσσικό κατάλοιπο που θύμιζε την παρουσία και την επιρροή μη γηγενών ή μη εθνικών πληθυσμιακών στοιχείων (Σλάβων, Βλάχων, Αλβανών, Ενετών, κ.ά.). Έτσι πολλά τοπωνύμια που το θέμα της λέξης θύμιζε ή δεν θύμιζε, κατά την άποψη της επιτροπής τοπωνυμιών, κάποια ελληνική λέξη, άλλαζαν, ενώ κάποια άλλα τοπωνύμια, που η πρωτότυπη λέξη θύμιζε ή παρέπεμπε σε κάποια λέξη της ελληνικής γραμματείας παρέμενε, χωρίς βέβαια να τηρείται απόλυτα αυτός ο κανόνας. Την ίδια επαμφοτερίζουσα τακτική ή λογική φαίνεται ότι ακολουθούσαν και όταν η κατάληξη ενός τοπωνυμίου δεν παρέπεμπε στους κανόνες της ελληνικής γραμματικής με τις συνήθεις καταλήξεις των τοπωνυμίων. Έτσι, άλλοτε προέβαιναν στην αλλαγή ενός τοπωνυμίου που έληγε σε –ιανη και άλλοτε το διατηρούσαν. Διατήρησαν για παράδειγμα το τοπωνύμιο «Παύλ-ιανη», προφανώς γιατί θεώρησαν ότι το θέμα της λέξης είναι ιερό, θυμίζοντας τον ιδρυτή της χριστιανικής θρησκείας, όπως και το τοπωνύμιο «Άμπλ-ιανη» θεωρώντας σωστά ότι αυτό έχει πέρα ως πέρα ελληνική προέλευση (από το ρήμα πλάζω[1] και το ρήμα αμπλακίσκω = κατακλύζω, πλημμυρίζω, εξ ου και άμπλα = πηγή). Διατήρησαν ωστόσο ακόμα το τοπωνύμιο Βίνιανη, καίτοι η σύγχρονη ερμηνεία της ονομασίας αναφέρεται στο λατινικό vinum (= οίνος) και στην κατάληξη –ιανη, κάτι που ωστόσο ελέγχεται από πλευράς ορθότητας αφού υπάρχει και εδώ αρχαιοελληνική ρίζα της λέξης[2]. Την ίδια λογική αντιμετώπισης έχουμε και σε άλλα τοπωνύμια μεταξύ των οποίων ενδεχόμενα και της Χομίριανης, που τη γράφουμε εδώ με βάση την προφορά της λέξης από τους σύγχρονους. Η παλαιά ονομασία άλλαξε. Γιατί άραγε; Γιατί θύμιζε δήθεν κάποιο Τούρκο αγά ή τσιφλικά; Ή γιατί υπήρχε η κατάληξη –ιανη, λατινικής προέλευσης[3]; Και κάτι πιο σημαντικό: Οι Λατίνοι παρέλαβαν κάποια ονομασία τουρκικής προέλευσης προ του 1600, οπότε και αποχώρησαν από την περιοχή οριστικά και έκτοτε παρέμεινε το ίδιο τοπωνύμιο; Η λογική ανατρέπει κάθε τέτοια ερμηνεία. Η προσθήκη της κατάληξης –ιανη πρέπει να έγινε σε χρόνο απώτερο στο παρελθόν και να προϋπήρχε κάποια άλλη ονομασία της τοποθεσίας. Αλλά ποια; Για να δώσουμε μια εξήγηση της ονομασίας μήπως πρέπει να δώσουμε μια ερμηνεία των γεωμορφολογικών και κλιματολογικών ή εδαφολογικών στοιχείων της περιοχής; Ή θα πρέπει να δώσουμε μια ερμηνεία με βάση κάποια άλλα χαρακτηριστικά της περιοχής και του πληθυσμού που την κατοικούσε;
Αν επιλέξουμε τη γεωμορφολογική εικόνα της περιοχής τα τρία αρχικά γράμματα «Χομ» ή «Χωμ» μας παραπέμπει ευθέως στη λέξη «χώμα» που η προέλευσή της είναι αρχαιοελληνική (= χόω [χέω (ε>ο), χύνω (υ>ο)]- χέω στο ίδιο μέρος, συσσωρεύω, επί χώματος, αποφράττω δια χώματος, χους (γεν. χοός), χώννυμι (χους, ου>ω), χωννύω, χώνω, παραχώνω, χώμα, χωματίζομαι, χωμάτινος, χωματένιος, χωματίζω, χωματώνω, επιχωματώνω, επιχωμάτωσις, χωματίλα, χωματένιος, χωματισμός, χωματουργία (έργον), χωματουργικός, χοώδης, χοϊκός, χοο-, χοΐδιον, χως, χώσις, χώσμα, χωστέον, χωστός, χωστρίς.).
Και πράγματι. Αν ήθελε κάποιος να μεταφέρει μια εικόνα της περιοχής με βάση τα εδάφη της και σήμερα και τότε, εκείνο που θα περιέγραφε είναι οι τεράστιοι χωμάτινοι λόφοι που αποτελούν ένα είδος φυσικής οχύρωσης και ο ένας αλληλοδιαδέχεται τον άλλο με εντυπωσιακή πυκνότητα και συνέχεια. Αν επιχειρούσε δε εκείνη την εποχή να περιγράψει την περιοχή με βάση τα εδαφολογικά γεωλογικά συστατικά του εδάφους και του αργιλώδους του εδάφους της, ασφαλώς θα αναφερόταν στο αργιλώδες του εδάφους της, αποδεχόμενος την ερμηνεία της αρχαιοελληνικής λέξης «αργής» και «άργιλος»[4], δημιουργώντας μια σύνθετη ονομασία της τοποθεσίας, όπως «χωμαργιλος» ή «Χωμαργής» ή κάτι που να προσεγγίζει την πιο πρόσφατη ονομασία της με την παραφθορά της λέξης, αλλά κρατώντας τις αρχαιοελληνικές ρίζες της.
Αλλά υπάρχει και μια άλλη ερμηνεία της αρχαιοελληνικής λέξης «αργής» που και σήμερα μπορεί κάποιος να περιγράψει ως χαρακτηριστικό της ορεινής αυτής περιοχής. Οι συχνές και πολλές φορές έντονες βροχοπτώσεις ακόμα και τους θερινούς μήνες, που εντυπωσιάζουν κάθε επισκέπτη, όταν μάλιστα συνοδεύονται από εντυπωσιακές αστραπές και βροντές. Η λέξη «αργής» συναντάται συνήθως στον Όμηρο με την έννοια της ζωηρής αστραπής, η οποία ελαύνει απαστράπτουσα[5]. Επομένως και μ’ αυτήν την ερμηνεία της λέξης η ονομασία της τοποθεσίας φαίνεται να έχει να κάνει με τα φυσικά - κλιματολογικά στοιχεία που την χαρακτηρίζουν αιώνες τώρα.
Το ίδιο πιθανό είναι η ονομασία της περιοχής να προήλθε βέβαια και από κάποια άλλη λέξη της αρχαιοελληνικής, όπως είναι το «όμος» με δασεία, που εξηγεί και το πρόθεμα του «Χ» ή «Η» στα λατινικά, αλλά μας είναι άγνωστα τα ιστορικά – κοινωνικά στοιχεία της δεδομένης περιόδου. Η λέξη «όμος» σημαίνει ο αυτός, όμοιος, κοινός, ενωμένος, και από τη λέξη αυτή προέρχονται οι λέξεις : ομού, ομή, ομά, ύμοι (ο>υ), όμα, ομάς, όμαδος, ομαδεύω, ομάδα, ομαδικός, ομο-, ομ-, ομαλή, ομώς, όμως (σύνδεσμος εκ του ομός), μα (ο-μά), ομαρής (άρω), ομαρτέω, ομαρτή, ομαρτηδόν, όμηρος- εγγύηση περί διατηρήσεως ενότητος, ενέχυρο, ομηρεία, ομήρευμα, ομηρεύω, ομηρέω, ομήρης, ομηρέτης, Όμηρος- ο μέγιστος επικός ποιητής της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, εγγυητής της Ελληνικής γλώσσας, Ομήρειον, Ομήρειος, Ομηρικός, Ομηρίζω, Ομηρίδδω, Ομηρίδης, Ομηριστής, Ομηροπάτης (πατέω). Αν λάβουμε υπόψη μας τον ομαδικό τρόπο ζωής που επέβαλαν εξ αντικειμένου οι γεωμορφολογικές συνθήκες στην περιοχή όχι μόνον στο απώτερο παρελθόν αλλά και σχετικά πρόσφατα, ασφαλώς δεν θα ήταν λάθος μια ετυμολογία που να εδράζεται στη λέξη αυτή, με την έννοια της ομάδας και του ομαδικού τρόπου ζωής. Όπως και αν κάνουμε μια υπόθεση ότι οι κάτοικοι αυτής της περιοχής να αποτέλεσαν κάποια στιγμή «ενέχυρο» για τυχόν δάνεια που είχαν λάβει, καθόλου σπάνιο φαινόμενο κατά την ιστορική περίοδο εκείνη.
Σε κάθε περίπτωση βέβαια δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους η ονομασία του διπλανού χωριού «Αργύρια»[6] και η μεγάλη συγγένεια που προκύπτει στην κοινή ρίζα των δύο των τοπωνυμίων.
Τέλος δεν θεωρείται καθόλου απίθανο αν η ονομασία της περιοχής πήρε από τη λέξη αγρός ([άγ-ω + άρ-ουρα, αρ-όω, έ-ρα, δηλαδή αγαρός > αγρός], αγρότης, αγρίτης, αγρείος, αγροιώτης, Αγρίσκα, αγραυλίζομαι (αυλή), άγραυλος, Άργος (αγρός, γρ>ργ και την Θεσσαλία έτσι αποκαλεί ο Όμηρος), Αργείος, Αργολίς, Αργολίζω) ως δεύτερο συνθετικό της λέξης, με πρώτο, πιο πιθανό συνθετικό, τη λέξη «όμος»
. Το Πελασγικό μυθολογικό παρελθόν της περιοχής, οι μυθικοί απόγονοι του γενάρχη των Πελασγών, ο μυθικός βασιλιάς των Αργείων Ίναχος, μας βάζουν σε σκέψεις. Σε πολλές σκέψεις.
Ήταν μήπως η Χομίργιανη κάποτε «το κοινό των Αργείων»; Διόλου απίθανο.
Έχουμε πει όμως εξαρχής. Όχι αυθαιρεσίες. Ιστορία γαρ. Επιστήμη της γνώσης.
Πάντως μάλλον κακώς άλλαξε το όνομα των δυο χωριών το 1927.

[1] πλάζω [πέ-πληγ-ον, αόρ. του πλήττω (ρίζα πλαγ-) > πλάγ-ιω > πλάζω (γι>ζ)]- κτυπώ, πλήττω, απωθώ, απομακρύνω από την οδό, παραπλανώ, πλανώμαι, φέρομαι στο κύμα, κατακλύζω, πλημμυρίζω. αμπλακείν (ανά), αμπλακιά, αμπλάκημα, αμπλακίσκω, πλαγκτός, πλαγκτοσύνη, πλαγκτήρ, πλαγκτόν, πλαγκτονικός, πλαντάζω (γ>ν), πλάνταγμα.
[2] βινέω [βαίνω, αι>ι)]- συνέρχομαι, συνουσιάζομαι παρανόμως. βινητιάω.
[3] Προέρχεται από την ετρουσκική θεότητα ani και μετέπειτα από τη ελληνορωμαϊκή θεότητα iani (ιανός), που κατά πολλούς θεωρείται Θεσσαλικής προέλευσης. Σ’ αυτόν είναι αφιερωμένος και ο πρώτος μήνας του χρόνου (Ιανουάριος) και κατά πολλούς θυμίζει το γένος των Ιώνων.
[4] αργάς, αργής, αργόλας [ή από το αργυρό του χρώμα (αργής), αλλά και άργιλος [αργής]- λευκό χρώμα. αργιλώδης, άργιλλος, αργιλλώδης, άργιλλα.
[5] Αργής [ελ-άω, έρ-χομαι (ε>α) + γα-νάω ( = απαστράπτω)]- ως επί το πλείστον, στο Όμηρο, επί ζωηρής αστραπής, η οποία ελαύνει απαστράπτουσα. Έτσι ερμηνεύεται και η έννοια του ταχύποδος κυνός (Άργος). Μέχρι και σήμερα οι ταχύποδες ίπποι φέρουν συχνά το όνομα αστραπή. Λαμπρός, απαστράπτων, επί ζωηρής αστραπής, στίλβων, λευκός, επί στέατος, πάχους. αργήτης, αργείης, αργίας, αργήεις, αργάς, αργηστής, αργικέραυνος, αργίκερος (κέρας), αργινεφής (νέφος), αργινόεις, αργιόπους (πους), αργιπόδης, αργίπους, αργιλιπής (λέπι), αργίλιψ, αργός, Αργώ, Άργος, αργι-, αργείλοφος, Αργειφόντης (φονεύω), άργεμον, αργεννός (αργεσ-νός, σν>νν), αργένναος, αργεστής, Αργέστης, εναργής, ενάργεια, ενάργημα, εναργότης.
[6] άργυρος [αργός, ο>υ]- λευκό μέταλλο, ασήμι, αργυρά νομίσματα. αργύρια, αργύριον, αργυρόω, αργύρωμα, αργυρώνητος (ωνέομαι), αργυφής, αργύφεος, αργύρεος, αργυρούς, αργυρίζομαι, αργυρισμός, αργυρίτης, αργυρίτις, αργυρολογέω.


Η κοινωνική ζωή

Ανάμεσα στα 1830 με 1850 πρέπει να κτίζονται οι πρώτες κατοικίες που δείχνουν τα πρώτα κοινά αρχιτεκτονικά στοιχεία της νέας εποχής, αλλά και την κοινή αρχιτεκτονική σύλληψη και τεχνική με άλλα σπίτια εκείνης της περιόδου. Διώροφες κατοικίες από πέτρα και ξύλο, οροφές από πλάκες, που το μεν ισόγειο χρησιμοποιείται για φύλαξη τροφίμων, το δε ανώγειο για υπνοδωμάτια. Μονώροφες κατοικίες με τα ίδια υλικά ή απλές πλινθοδομές, αλλά πιο επιμήκη, με διάταξη δωμάτων ή όχι. Στο εσωτερικό χρησιμοποιείται η τεχνική του τσατμά για το χωρισμό των δωματίων. Οι διώροφες κατοικίες έχουν σκάλες και μπαλκόνια με στέγαστρα ξύλινα και αρκετές λεπτομέρειες επεξεργασίας του ξύλου στα εμφανή του σημεία, σημείο ένδειξης ενός πνεύματος καλαισθησίας των ιδιοκτητών τους, αλλά και κάτι το σπουδαιότερο. Την ύπαρξη δύο κατηγοριών πληθυσμού με βάση τον πλούτο και τα αγαθά. Αυτών που είχαν τη δυνατότητα να καλέσουν και να πληρώσουν το συνεργείο για να τους κτίσει το σπίτι και αυτών που δεν είχαν τουλάχιστον την περίοδο εκείνη και έμεναν σε πιο πρόχειρα καταλύματα, αφού γηγενείς μάστορες δεν υπήρξαν.
Όπως συμβαίνει όμως σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, σιγά σιγά παλιός και νέος πληθυσμός μαθαίνουν να συμβιώνουν, να αλληλοεξαρτώνται και να αλληλοσυμπληρώνονται στην προσπάθεια αντιμετώπισης των κοινών βιοτικών προβλημάτων. Ο ανταλλακτικός τρόπος ζωής και απόκτησης αγαθών τους μέσα από τον καταμερισμό εργασίας που διαμορφώνεται στο εσωτερικό της οικογένειας και της κοινότητας, ομογενοποιούν τον πληθυσμό οι δε κοινωνικές σχέσεις, γενιά τη γενιά, δημιουργούν τα σόγια και αυτά εξασθενίζουν τους παλαιούς δεσμούς καταγωγής και προέλευσης. Αυτοί λησμονούνται και χάνουν κάθε σημασία στις καθημερινές συναναστροφές και την επικοινωνία των κατοίκων. Πολιτισμικά δεν θα πρέπει να υπήρξε πρόβλημα επικράτησης των συνηθειών του ενός σε βάρος του άλλου, αφού όλη η περιοχή είχε τα ίδια σχεδόν ήθη και έθιμα και τα ίδια συναλλακτικά ήθη και συνήθειες. Έτσι οι θρύλοι και οι δοξασίες του ενός έγιναν γρήγορα θρύλοι και δοξασίες και του άλλου.
Η καθημερινή ζωή εκείνες τις εποχές ήταν δύσκολη. Όλα τα μέλη της οικογένειας συμμετέχουν στις κτηνοτροφικές και γεωργικές εργασίες, ελλείψει εργατικών χεριών. Οι γυναίκες αναλαμβάνουν και πρόσθετα καθήκοντα είτε σαν μητέρες είτε για εργασίες που κλασσικά εκτελούν αυτήν την εποχή οι γυναίκες, όπως υφαντική, καθαριότητα, μαγείρεμα, κ.ά.
«Ευλογία» πάντως για την οικογένεια αποτελεί ο άνδρας, το παιδί, που μπορεί λόγω σωματικής ρώμης να τα βγάλει πέρα με τις σκληρές δουλειές, αν και πολλές φορές οι γυναίκες δεν υπολείπονται. Αν τύχαινε τα περισσότερα μέλη της οικογένειας να είναι κορίτσια, τα πράγματα γίνονταν ακόμα δυσκολότερα. Τα εργατικά χέρια ήταν λιγότερα, με τις διάφορες δε κακουχίες και τους πολέμους πολλές φορές γινόταν ακόμα πιο δύσκολη υπόθεση το να βρεθεί τρόπος να τραφούν πολλά στόματα.
Μετά την απελευθέρωση και για πολλά χρόνια μετέπειτα η κατάσταση παραμένει όπως είχε διαμορφωθεί επί τουρκοκρατίας, με το κράτος να μη μπορεί να επιβάλλει το νόμο και την τάξη. Η φτώχια και η ανέχεια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.
Η ανάγκη αλλά και η αδικία οδηγούσε πολλές φορές σε αρκετές μορφές εγκληματικότητας με κύριο στοιχείο την «πατρογονική κληρονομιά» της κλεψιάς και αυτή με τη σειρά της στη λήψη μέτρων αυτοπροστασίας, με την οπλοφορία του ανδρικού πληθυσμού. Η προστασία της έννομης τάξης, αυτή που θεωρούσαν ως «έννομη» με βάση τις συνήθειες και τα διαμορφωμένα ήθη της εποχής, ήταν από χαλαρή ως υποτυπώδης με βάση τα σημερινά κριτήρια. Η αυτοδικία επικρατούσε ως μέσο και μέθοδος απόκρουσης κάθε επαπειλούμενου αγαθού.
Στο εσωτερικό της τυπικής οικογένειας της εποχής ο πατέρας - πατριάρχης ήταν και «φυσικός» δικαστής. Ουδείς είχε το δικαίωμα να αμφισβητήσει ή να ασχοληθεί με τις αποφάσεις του όποιες και αν ήταν αυτές και όποιο κόστος και αν είχαν, ακόμα και για τη ζωή κάποιου μέλους της οικογένειας. Αν ο πατριάρχης και ο υπόλοιπος ανδρικός πληθυσμός απουσίαζε από το σπίτι για μεγάλα διαστήματα, το ρόλο αυτό αναλάμβανε η μητέρα - μητριάρχης.
Αν υπήρχε κάποια διαφορά ανάμεσα στις οικογένειες, που αφορούσε κυρίως κτηματικές διεκδικήσεις ή κλεψιά κάποιου πράγματος ή ζώου, η αυτοδικία είχε τον πρώτο λόγο, ενώ οι πιο λογικοί έλυναν τις διαφορές τους με βάση τα έθιμα και τη λογική της ίσης ζημίας ή του ανταλλάγματος. Η δικαστική προσφυγή αποτελούσε έσχατο και σπάνιο είδος για πολλά χρόνια. Το αίσθημα δικαιοσύνης κινούνταν ανάμεσα στο θρησκευτικό σκοταδισμό της εποχής, τις προκαταλήψεις και τις πατρογονικές δεισιδαιμονίες και παραδόσεις που καθόριζαν και την τύχη και την πορεία πολλών πραγμάτων. Κάποια αλλαγή στις σχέσεις και στη διαμόρφωση νέων κανόνων ηθικής αρχίζει με την ίδρυση του σχολείου και την έλευση του πρώτου παπά στο χωριό. Ως τότε κυρίαρχο στοιχείο του τρόπου ζωής - επιβίωση της «ένδοξης» κλεφτουριάς της τουρκοκρατίας - αποτελούσε ακόμα η κλεψιά, που αναδείκνυε το δράστη σε παληκάρι και αποδεκτό στην κοινωνία του χωριού, αν το θύμα καταγόταν από άλλο χωριό. Ο πλούτος που σχημάτιζε κάθε οικογένεια ήταν ελάχιστος και έμενε στην οικογένεια αποτελούμενος στις περισσότερες των περιπτώσεων από ζώα, ρουχισμό, κλινοσκεπάσματα, εργαλεία και άλλα αγαθά της καθημερινής ζωής. Με την πάροδο του χρόνου το εμπόριο κάνει δειλά δειλά την εμφάνισή του με τη μορφή των παντοπωλείων. Όπως και η τεχνική εξειδίκευση σε κάποια κλασσικά επαγγέλματα της εποχής (σιδεράδες, μαραγκοί, ράφτες, σαγματοποιοί, κ.ά).
Κυρίαρχος τρόπος ζωής στο χωριό μέχρι την περίοδο της κατοχής μένει ο ίδιος. Καλλιέργειες και κτηνοτροφία κυρίως για την οικογενειακή επιβίωση και αδυναμία δημιουργίας σημαντικού πλεονάσματος για να επιτευχθεί συσσώρευση πλούτου και κάποιου είδους επανεπένδυση. Στο διάστημα έτσι του μεσοπολέμου, παρά την πληθυσμιακή έκρηξη που παρατηρείται σε πολλά ορεινά χωριά, κάποια άτομα εγκαταλείπουν το χωριό είτε για τα μεγάλα αστικά κέντρα είτε φεύγουν μετανάστες στο εξωτερικό, για αναζήτηση καλύτερης τύχης. Η κατοχή και ο εμφύλιος δίνουν τη χαριστική βολή. Εγκαταλείπουν το χωριό τα πιο ικανά και τα πιο δημιουργικά μυαλά, ενώ οι διώξεις και οι στερήσεις αναγκάζουν σε μετανάστευση το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, μεγάλο τμήμα του οποίου μέχρι σήμερα δεν επισκέπτεται καν το χωριό.
Μικρός μόνον αριθμός οικογενειών εξακολουθεί να παραμένει στο χωριό ασχολούμενος με την κτηνοτροφία, αλλά και αυτός επιλέγει τη θαλπωρή των κοντινών κωμοπόλεων το χειμώνα. Ελάχιστος μόνον αριθμός οικογενειών επιστρέφει μετά τη δικτατορία και προσπαθεί να ξανακτίσει τις πατρογονικές εστίες με τρομερές δυσκολίες, αφού το χωριό δεν διαθέτει τα στοιχειώδη, όπως νερό, ηλεκτρικό, δρόμους, εργατικά χέρια, κ.ά.

Στοιχεία απογραφής του πληθυσμού Ανατολής
Έτος
Άτομα
Οικογένειες
1928
339
339 : 6 άτομα ανά οικογένεια = 60 περίπου οικογένειες
1940
234
234 : 6 άτομα ανά οικογένεια = 40 περίπου οικογένειες
1951
0
Σε πολλά χωριά δεν έγινε απογραφή
1961
30
Τα αποτελέσματα του εμφυλίου…
1971
24
Τα αποτελέσματα της δικτατορίας…
1981
92
«Συναγερμός» για τόνωση του πληθυσμιακού στοιχείου και ενίσχυση της κοινότητας της Ανατολής.
1991
106
Η «αρωγή» από τα αστικά κέντρα συνεχίστηκε.
2001
236
Η «αρωγή» έγινε ακόμα πιο «δυναμική».

Αυτό σε σύγκριση με άλλα κοντινά χωριά είχε επιπτώσεις στην ανάπτυξη δικτύου υποδομών και έργων σε κοινόχρηστους χώρους. Έτσι όλοι οι χώροι γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης και προσπορισμού. Οι δρόμοι και τα μονοπάτια υπήρχαν μόνον για περνάνε ίσα ίσα τα φορτωμένα ζώα. Το αλώνι αποτελούσε ταυτόχρονα και τη χαρακτηριστική πλατεία του χωριού. Δραστηριότητες με τροχήλατα κάρα δεν υπήρχαν άρα δεν υπήρχε και ανάγκη ύπαρξης δρόμων κατασκευασμένων κατά τα πρότυπα της εποχής για άλλους οικισμούς που άκμασαν. Γενικά κανένας δεν είχε ενδιαφέρον και δεν φρόντιζε για τη δημιουργία κοινόχρηστων έργων, αφού περίσσευε ελάχιστο εισόδημα και οι ανάγκες συντήρησης της οικογένειας ήταν τεράστιες και σχεδόν μονόδρομος. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ο οικισμός να εμφανίζει ακόμα και σήμερα τη «φιλοσοφία» του παρελθόντος. Πολλά σπίτια εξακολουθούν να είναι εγκαταλειμμένα, άλλα απ’ αυτά έχουν καταστραφεί και άλλα είναι σε κατάσταση κατάρρευσης. Ελάχιστα νέα σπίτια έχουν ανεγερθεί παρά το γεγονός ότι αυτό αποτελεί επιθυμία αρκετών.
Οι δεσμοί με το χωριό των νεότερων στην ηλικία δεν είναι το ίδιο μεγάλοι με αυτή των παλαιότερων που έζησαν ένα τμήμα της ζωής τους με τις δυσκολίες του χωριού. Ίσως ζητούν κάτι διαφορετικό από το χωριό που δεν μπορεί να τους το προσφέρει, ίσως κάποτε χάθηκαν κάποιες ευκαιρίες να φέρει το χωριό πιο κοντά τις νεότερες ηλικίες και να τις εμπνεύσει για ένα δημιουργικό ρόλο τους στα κοινά του. Ίσως και να μην άρεσε καθόλου ο τρόπος χειρισμού κάποιων θεμάτων από τους μεγαλύτερους στην ηλικία, ίσως να δημιουργήθηκε ένα δυσαναπλήρωτο χάσμα σε νοοτροπίες και τρόπο ζωής χωρίς να το χρεώνεται αυτό κάποιος ή κάποιοι ειδικά, ίσως να μην αρκεί μόνον η όμορφη φύση, ίσως με τα χρόνια να χάνεται η ουσία της ζωής, ίσως τα «φώτα» και η «λάμψη» του σύγχρονου πολιτισμού να θέλουν να ρίξουν σκοτάδι σε όλα αυτά που κάποια στιγμή θα μας λείψουν, όπως μαζί τους θα μας λείψει και η ψυχική μας γαλήνη και ισορροπία, ίσως…, ίσως….,